یادنامه طبری صفحه 70

مذهب رایج باشد در آثار وی دیده نمی‌شود و وی در طول اقامت در بغداد و زندگانی در میان پیروان عقاید در روزگار بسط مزاحمت و تعصّب، همواره با احتیاط و عاقبت‌نگری می‌زیسته است. با این اوصاف، در بغداد طلّاب حنبلی نزد وی رفته، عقیده‌اش را درباره «احمد بن حنبل» و نیز «جلوس خدا بر عرش» (ظاهر آیه الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی) پرسیدند، طبری پاسخ داد: احمد، اشتباهاتش بسیار است ... امّا حدیث «جلوس بر عرش» محال است. و آنگاه این شعر را برخواند:

سبحان من لیس له أنیس‌و لا له فی عرشه جلیس خداوندی که یار و همدمی ندارد و نه در عرش او را همنشینی است، منزّه است.

حنابله و اصحاب حدیث بدو یورش برده، از روی غضب دوات بارانش کردند. 10

طبری از میان آن گروه نادان برخاسته، به خانه‌اش داخل گردید. غوغای عوام آسایش را از وی سلب کرده بود تا آن‌که با دخالت شحنه و شرطه بغداد و حضور یک شبانه‌روزی وی [نازوک] مردم از در خانه او دور شدند و سنگها از در خانه‌اش برداشته شد، و هر چند جان وی از چنگال عوام خلاصی یافت، امّا ستم حنابله در حقّ طبری و محدودیّت ورود و خروج از خانه او همچنان تداوم و استمرار داشت و آنگاه که به سال 310 ق درگذشت- به تحریک حنبلیان- عامه گرد آمدند و مانع دفن او در روز شدند و از این‌رو شبانه در خانه‌اش مدفون گردید.

علّت دشمنی حنابله با طبری آن بود که وی کتابی متضمّن آراء گوناگون فقها تدوین کرده بود اما از «أحمد بن حنبل» در آن نامی نبرده بود و چون سبب آن را پرسیدند گفت: «وی فقیه نبود، محدّث بود.» علاوه می‌کنم که حنبلیان جز در دورانهای متأخّر و حدود سال 500 عنوان فقیه نیافتند. 11

از سوی دیگر از اینکه درباره طبری نوشته‌اند: «پس از مرگش (به سال 310 ه. ق) تا چند ماه مردم شب و روز بر گور او نماز می‌گزاردند»، حسن سلوک وی در زمان زندگانی با طبقات مردم آشکار می‌شود. 12

ه- سبک و شیوه حاکم بر آثار طبری‌

طبری، در شیوه تألیف و تصنیف، عالمی صاحب عقیده و دارای استقلال رأی و در