یادنامه طبری صفحه 74

اهمیّت را برای صحّت ضبط و دقّت روایت قایل بوده‌اند. «ابن خلّکان» در «وفیات الاعیان» ذیل بیان أحوال «ابن دهّان نحوی بغدادی» آورده است که سمعانی در ترجمه احوال ابن دهّان نحوی معروف می‌نویسد:

«از ابن عساکر» دمشقی شنیدم که خود از «ابن دهّان» شنیده است که وی در عالم خواب، خطاب به دوستی که به او (ابن دهّان) بدهکار بوده و از پرداخت بدهی، تن می‌زده است، گفته است:

أیّها الماطل دینی‌أملی و تماطل؟

علّل النّفس فإنّی‌قانع منک بباطل ای که در پرداخت بدهی، مماطله (امروز و فردا کردن و به تأخیر افکندن) می‌کنی آیا داری و نمی‌دهی و به دفع الوقت می‌گذرانی.

مرا به دروغی که حالی دلی خوش کند خوشدل ساز زیرا من به وعده دروغ هم خرسندم.

«سمعانی» گفته است: خواستم شعر را ثبت کنم. با خود گفتم بهتر است از خود «ابن دهّان» بپرسم و بدون واسطه به ضبط شعر بپردازم. داستان را برای ابن دهّان نقل کرده، از او پرسیدم: شما این شعر را در خواب سروده‌اید؟ گفت: یادم نیست. امّا هم «ابن عساکر» ثقه است و هم شما موثوق هستید. خواهش می‌کنم شعر را بازگویید تا آن را بنویسم. چون گفتم، آن را یادداشت کرد و در برابر آن چنین نوشت: «أخبرنی السمعانی عن ابن عساکر عنّی». «ابن خلّکان» پس از نقل این داستان، از احتیاط در نقل و روایت، ابراز شگفتی می‌کند و می‌افزاید: «ابن دهّان به دو واسطه از خودش نقل کرد و هذا غریب فی الرّوایة.» 26

تاریخ طبری، گنجینه‌ای سرشار از آداب و رسوم اقوام و ملل نیز هست و از لحاظ بررسی اوضاع اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در عهد اسلامی از منابع مهم و شایان مطالعه علاقه‌مندان به مسائل تحقیقی می‌تواند باشد. برای مثال: اشاراتی را که وی به چگونگی أخذ «فرمانروایان عرب، به پیروی از ایرانیان نوروز را مبدأ خراج قرار دادند.

با این تفاوت که ایرانیان قدیم هر چهار سال یکبار یک روز را کبیسه می‌کردند. امّا بعد از اسلام، این رسم برافتاد و نتیجه آن شد که پس از مدّتی، وقت مالیات‌گیری به