یادنامه طبری صفحه 84

بررسی آراء علمای پیشین مبادرت نمی‌کردند و با نقد و نقب به تکمیل آنها نمی‌پرداختند، بلکه عدم تعرّض نظرات آنان نوعی اعراض اعتراض‌آمیز خواهد بود، بنابراین تکریم آنها در نقل و نقد افکارشان نهفته است و با پذیرش اصلی که در شرح حکمة الاشراق سهروردی به آن اشارت رفته است (که نیل به معارف الهی وقف هیچ عصر و مصر و نسل نبوده بلکه همگان را به آن راه است و درب آن به روی عموم نسل‌ها باز است) کوشش ناقدان بصیر بیشتر می‌شود.

با توجه به این پیشگفتار کوتاه پیرامون ادب نقد، بحثی درباره برخی از آراء تفسیری ابو جعفر محمد بن جریر طبری آملی (310- 224 ق) به عرض محققان شرکت‌کننده در سمینار بین المللی طبری می‌رسد.

اهمیّت قرآن کریم را گذشته از خود قرآن و امامان معصوم (علیهم السلام) که همتای آنند علماء راسخین نیز که نائبان راستین رهبران معصوم هستند بیان نموده‌اند، چنانکه حضرت امام خمینی (قدّس اللّه روحه الشریف) در خطبه وصیتنامه سیاسی- الهی خویش چنین مرقوم فرموده‌اند.

الحمد لله و سبحانک، اللهم صلّ علی محمّد و آله مظاهر جمالک و جلالک و خزائن اسرار کتابک الذی تجلّی فیه الاحدیّة بجمیع اسمائک حتی المستأثر منها الذی لا یعلمه غیرک.

وقتی بحث درباره ذات حق و همچنین اوصاف ذاتی حق بنا شد که احدی را به آن حرم امن بار نیست، و سخن در تجلّی و ظهور فعلی خدای سبحان باشد، انسان کامل توان نیل به کنه همه تجلّیهای فعلی خدا را دارد، و چون به مقام فنای در توحید واصل شد حجاب غیریّت رخت برمی‌بندد و آنچه را اغیار نمی‌دانند، او می‌بیند، و حدیث شریف قرب نوافل که در تمام جوامع مهمّ روائی علمای گرانسنگ تشیّع و تسنن آمده است پرده پندار منزّهان صرف را می‌درد و بهانه راکدان بی‌سلوک را از کف ساکنان دلبسته خاک گرفته و شوق سالکان کوی دلدار را مشتعل نموده تا بجائی برسند که با علم حق کتاب او را بیابند نه با دانش خلق، و با دیده حق و سامعه حق جمال او و کلام وی را بنگرند و بشنوند، و سرانجام با زبان حق اسرار آیات را بازگو کنند. و این کار، میسور مفسّری با روش روایی همچون طبری نیست، بلکه مقدور مفسّری جامع‌بین ثقلین و حکیمی عارف و عارفی حکیم چون علّامه طباطبائی و امام خمینی (قدّس اللّه