یادنامه طبری صفحه 85

اسرارهما) خواهد بود، چنانکه در این نقد گذرا روشن خواهد شد و عصاره آن در طی فصول آینده بیان می‌شود.

فصل یکم: سیره تفسیر طبری‌

روش طبری در تفسیر، عبارت است از:

1- نقل آراء صاحب‌نظران.

2- نقل ادلّه هر یک از آنها.

3- انتخاب یکی از آنها یا ارائه رأی جدید و استدلال بر آن به تقویت دلیل یکی از ادلّه گذشتگان یا طرح تازه‌ای در مقام استنباط.

و چون طبری از حافظه سرشار و اطلاع گسترده برخوردار بود در این امور توفیق خوبی حاصل نمود و در جمع احادیث و جرح و تعدیل آنها و ترجیح سندی یا ادبی بعضی بر بعضی دیگر از سعی بلیغ دریغ نمی‌کرد. لیکن محور قابل قبول او همانا روایت بوده است آن هم با استنباط اهل روایت نه استظهار اهل درایت، که هرگز مخصّص یا مقیّد لبّی متصل یا منفصل را از نظر دور نمی‌دارند و هماره عقل و شرع را دو پیک ارزشمند الهی یکی از درون و دیگری از بیرون می‌دانند.

طبری در ترجیح برخی از آراء یا در ابداع رأی جدید از متن آیات قرآن استفاده نموده و در این باره چنین می‌گوید: کتاب اللّه یصدّق بعضه بعضا، لیکن در شناخت آیات محکم از متشابه و ارجاع متشابه به محکم و حلّ اعضال و اشکال آن در پرتو محکم، راه صواب را طی نکرده است، بطوری که گاهی محکم را به متشابه ارجاع داده و در این اصل و فرع‌شناسی، زمام کار را بدست حدیث سپرده است در حالی که اعتبار حدیث خواه دارای معارض باشد و خواه نباشد بعد از عرضه بر قرآن کریم بوده و حجیّت آن پس از احراز عدم تباین و مخالفت با قرآن خواهد بود. بنابراین تفسیر طبری همانا تفسیر بمأثور و اجتهاد در محور نقل و اعتماد وافر بر حدیث است گرچه منشأ آن یک صحابی باشد نه معصوم.

خطر عزل عقل و جمود بر نقل، ره‌آوردی غیر قابل قبول دارد. عقل همانطوری که در فهمیدن معانی الفاظ خواه منطوق و خواه مفهوم و در درک مفاهیم آنها خواه موافق و خواه