یادنامه طبری صفحه 90

مفاهیم نقلی است، در تبیین آراء وی دخالت چندانی ندارد وگرنه هرگز محکم متشابه نمی‌شد و متشابه محکم نمی‌گشت و آیه لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ محکوم آیه وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلی رَبِّها ناظِرَةٌ نمی‌شد.

2- ادراک معنای جامعی دارد که در هر چیزی مناسب همان چیز است ادراک غرق در آیه: ... أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ، به معنای فرو بردن است و ادراک بصر در آیه لا تُدْرِکُهُ الْأَبْصارُ همانا دیدنست که بطور مطلق نفی شد.

3- گرچه سیاق آیه نظر به سوی پروردگار، راجع به تقسیم چهره‌ها در قیامت است لیکن به استناد همین آیه، نفی ادراک بصری و شواهد نقلی فراوان دیگر که از اهل بیت عصمت و رسالت- علیهم السلام- رسیده است و به اعتماد برهان متین عقلی، می‌توان گفت که: منظور همان چهره جان است که برابر آیه کریمه فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْها لا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ 13 خواهد بود و معنای آن لقاء اللّه با دل است نه دیدن وی با چشم.

4- استدلال به احادیث رؤیت بصری اگر اصل آنها مجهول نباشد و اگر مراد از آنها به قول طبری دیدن با چشم باشد و نه شهود قلبی که سخنان معصومین (ع) آن را تأیید می‌کند، نشانه حدیث‌گرایی در تشخیص اصلی‌ترین معارف دینی است و علامت حمل قرآن و عرض آن بر حدیث است در حالی که وظیفه ما عکس است (مگر در مورد تقیید و تخصیص و مانند آن بعد از تبیین خطوط اصیل و محوری قرآن) و باید قرآن ترازوی سنجش صحت و سقم همه احادیث باشد، تا چیزی مبائن او جعل نگردد.

5- نقض و معارضه برهان عقلی قائلان به امتناع رؤیت بصری به دو نمونه فاعل مدبّر که هماره یا تماس جسمانی با فعل و تدبیر خود دارد یا انفصال مادی از آن و همچنین همواره دارای رنگ و مانند آنست در حالی که خداوند فاعل و مدبّری است که نه به فصل و وصل جسمانی متصف است و نه به رنگ و بو و ... موصوف می‌گردد ناشی از جهل به مؤدّای برهان عقلی است چه اینکه هیچ قاعده کلی بر این مطلب اقامه نشده است که هر فاعل و مدبّری باید اینچنین باشد؛ بلکه فاعل و مدبّر طبیعی قانون خاص خود را دارد و فاعل و مدبّر ماوراء طبیعی نیز قانون مخصوص خود را داراست؛ چه اینکه مولی الموحدین علی بن ابیطالب (ع) فرمود: صانع لا بجارحة 14، ... فاعل لا باضطراب آلة 15.