یادنامه طبری صفحه 92

سابقه ستم و تعدّی در او موجود است توفیق رهیابی به مقام انسان کامل را ندارد و سعادت نیل به درجه رسالت و رهبری دینی جامعه را نخواهد داشت: ... لا یَنالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ 16، اللَّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ. 17

اکنون باید دید طبری وحی و رسالت را چگونه ترسیم می‌کند و راه نفوذ وهم و خیال و وسوسه را به مقام امن وحی چگونه بازمی‌دارد و صحنه نزول وحی را چطور مورد تهاجم شیطان می‌داند، و خلاصه، سابقه برخی از انبیاء را با وثنیّت به چه حال تبیین می‌نماید.

در ذیل آیه: وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِیٍّ إِلَّا إِذا تَمَنَّی أَلْقَی الشَّیْطانُ فِی أُمْنِیَّتِهِ، فَیَنْسَخُ اللَّهُ ما یُلْقِی الشَّیْطانُ ثُمَّ یُحْکِمُ اللَّهُ آیاتِهِ وَ اللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ 18 چنین نقل می‌کند: پیامبر اکرم (ص) در یکی از محافل پرجمعیت قریش نشسته بود و آرزو می‌کرد چیزی از جانب خدا بر او نازل نشود که مایه تنفّر و رنجش آنان گردد. در اینحال، سوره وَ النَّجْمِ إِذا هَوی، ما ضَلَّ صاحِبُکُمْ وَ ما غَوی، 19 نازل شد و پیامبر (ص) آن را قرائت نمود.

وقتی به آیه أَ فَرَأَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّی وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْری 20 رسید، شیطان دو کلمه (تلک الغرانقة العلی، و ان شفاعتهنّ لترجی) را بر او القاء کرد و پیامبر (ص) آنها را خواند سپس سوره را بپایان رسانید و در آخر سوره سجده کرد و همه حاضران نیز سجده کردند و ولید بن مغیره که در اثر سالمندی توان سجده را نداشت، خاک را به پیشانی خود رساند و بر آن سجده نمود. و همگان به آنچه پیامبر (ص) تکلم کرد خوشحال شدند و گفتند ...

آلهه ما برای ما نزد خدا شفاعت می‌نمایند ...

بهمین مضمون نقلهای فراوانی دارد، سپس می‌گوید: این سهو پیامبر (ص) سانحه سنگینی برای آن حضرت تلقّی شد و خداوند برای تسلیت وی آیه وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ ...

را نازل فرمود.

خلاصه آنچه از طبری در این زمینه استفاده می‌شود این است:

1- امکان سهو پیامبر در متن پیامی که از خدا دریافت می‌نماید، قهرا امکان سهو در مسائل دیگر اعم از عبادت و غیر آن بلامانع خواهد بود، گرچه نمی‌توان از سهو در مسائل دیگر امکان سهو در اصل پیام الهی را اثبات کرد.

2- سهو در اصل پیام الهی، اختصاص به بعضی از انبیاء ندارد بلکه هیچ پیامبری بدون سهو در متن پیام الهی نخواهد بود، زیرا آیه یاد شده بمنظور تسلیت پیامبر اکرم