عین الحیات صفحه 196

شخصی در حمام بود که آن حضرت را نمی‌شناخت. به حضرت خطاب کرد که: بیا مرا کیسه بکش. حضرت مبادرت فرمودند و مشغول کیسه کشیدن او شدند. بعد از زمانی مردم درآمدند و حضرت را شناخت و مشغول معذرت شد. حضرت دلداری او فرمودند و مشغول بودند تا کیسه او را تمام کشیدند.

و اخبار در بیان تواضع ایشان زیاده از آن است که در این کتاب احصا توان نمود.

در مدح و مذمت غنا

قال: قلت: یا رسول الله الخائفون الخاضعون المتواضعون الذاکرون الله کثیرا، هم یسبقون الناس الی الجنه؟ فقال: لا؛ ولکن فقراء المسلمین. فانهم یتخطون رقاب الناس. فیقول لهم خزنه الجنه: کما أنتم حتی تحاسبوا. فیقولون: بم نحاسب؟ فوالله ما ملکنا فنجور و نعدل. و لا أفیض علینا فنقبض و نبسط، و لکنا عبدنا ربناحتی دعانا فأجبنا.

ابوذر گفت که: به خدمت حضرت رسول صلی الله علیه و آله عرض کردم که: یا رسول‌الله آیا جمعی که از خدا خایف و ترسان‌اند و پیوسته در مقام خضوع و مذلت و انقیادند نزد خداوند خود، و در مقام تواضع و شکستگی ثابت‌اند با خدا و خلق، و یاد خدا بسیار می‌کنند، ایشان پیش از دیگران داخل بهشت خواهند شد؟ حضرت فرمود که: نه؛ ولیکن فقرای مسلمانان پیش از دیگران داخل بهشت خواهند شد.

به درستی که ایشان در محشر پا بر گردن مردم خواهند گذاشت (و صفهای ایشان را خواهند شکافت و رو به بهشت روانه خواهند شد). پس خازنان بهشت به ایشان خواهند گفت که: باشید تا حساب شما را بکنند. ایشان در جواب خواهند گفت که: به چه چیز ما را حساب می‌کنند؟ ما حکومت و پادشاهی و منصبی نداشتیم که از ما بپرسند که عدالت کرده‌ایم یا جور و ظلم کرده‌ایم، و مال زیادتی به ما نداده بودند که ما را حساب کنند که عطا کرده‌ایم یا نگاه داشته‌ایم؛ ولیکن در دنیا عبادت پروردگار خود کردیم تا وقتی که خدا ما را به سوی خود خواند، اجابت او کردیم (و از دنیا بیرون آمدیم).

بدان که احادیث در مدح فقر و فقرا و همنشینی ایشان و حرمت داشتن ایشان و مذمت اهانت و خواری ایشان بسیار است. و احادیث نیز در مذمت فقر وارد شده است. و همچنین در باب غنا احادیث بر مدح و مذمت آن وارد شده است.

و اکثر محققین جمع میان این احادیث به این نحو کرده‌اند که: فقری که ممدوح است فقر الی الله است، و فقری که مذموم است فقر الی الناس است؛ و غنایی که ممدوح است غنای نفس است، و غنایی که مذموم است غنا به کثرت مال است که با حرص و طمع باشد. و از بعضی احادیث ظاهر می‌شود که فقری که مذموم است آن است که آدمی در دین تُنُک‌مایه باشد.

و تحقیق این مقام آن است که: هر چیز که حق سبحانه و تعالی در دنیا خلق فرموده و در میان مردم مقرر ساخته همه لطف و رحمت است. و چون عالم تکلیف و اختیار است، هر چیز را دو جهت هست و حق تعالی آن چیز را برای جهت خیر مقرر فرموده، و مردم وسیله جهت شر می‌گردانند.

مثل آن که مال را حق تعالی در دنیا خلق فرموده که آن را وسیله قوت بر عبادات و تحصیل سعادات گردانند و جمعی به سبب ترک آن به انواع کمالات فایز گردند. پس اگر مال نمی‌بود قوت بر عبادات به هم نمی‌رسید و ثوابی که بر تصدقات و خیرات مترتب می‌شود حاصل نمی‌شد. و اگر مال نمی‌بود ثوابی که بر ترک مال حاصل می‌شود حاصل نمی‌شد. ولیکن این مال را فتنه‌ای هم ساخته است که به آن تحصیل انواع شرور و بدیها می‌توان نمود. و این جهت را در آن برای این مقرر فرموده است که بر ترکش مثاب شوند.