- دیباچه 1
- اشاره 8
- ١-نقش سیاسی - اجتماعی زنان 8
- الف) بیعت 10
- ب) مشورت 15
- ج) امان دادن به پناهجویان 16
- د) حضور در جمعه و جماعات 19
- ه) پاسخ به جنگ روانی دشمن 20
- و) مبارزه سیاسی 21
- ز) حفظ اسرار 24
- اشاره 25
- ٢- نقش نظامی زنان 25
- الف) مداوا و پرستاری مجروحان 29
- ب) آبرسانی و دوختن مشکها 30
- د) رساندن تیر و سلاح به خطّ مقدم 31
- ج) آشپزی 31
- ه) حمل کشتهشدگان و مجروحان 31
- و) نبرد در وقت ضرورت 32
- ز) تشویق و ترغیب رزمندگان به جنگ 36
- ٣-نقش اقتصادی زنان 37
- اشاره 37
- الف) ایثار و انفاق 38
- ب) تساوی زن و مرد 41
- اشاره 43
- ج) تجارت و دستفروشی 43
- یک - ریسندگی و خیاطی 45
- دو - زنبیلبافی 45
- سه - باغداری و کشاورزی 46
- چهار - آرایشگری 46
- پنج - چوپانی 47
- مواردی دیگر 48
- شش - خدمتگزاری 48
- اشاره 50
- 4-نقش فرهنگی زنان 50
- الف) تبلیغ اسلام 53
- ب) مدرسی و معلمی 54
- ج) راویت حدیث 55
- نتیجه 57
- کتابنامه 59
چنانکه عمر بن خطاب گواهی میدهد که ما در جاهلیت، زنان را چیزی به حساب نمیآوردیم؛ پس زمانی که اسلام آمد و خداوند از ایشان یاد کرد، ما بدون آنکه زنان خود را در امری دخالت دهیم، دریافتیم که ایشان را بر ما حقّی است.(1)
با توجه به آنچه گذشت، هر چند در صدر اسلام آنگونه که رسولخدا (ص) میخواست، مشارکت زنان در امور سیاسی -اجتماعی تحقق نیافت؛ اما زمینهای شد برای ابراز عقیده و بیان موضع سیاسی؛ چنانکه پس از رحلت پیامبر، حضرت فاطمه (س) به حمایت از امیرمؤمنان (ع) ، به انتقاد صریح از حکومت پرداخت و یا امّسَلَمه، همسر رسول خدا (ص) در ماجرای غصب «فدک» که صحابه و بزرگان سکوت اختیار کرده بودند، شجاعانه در برابر خلیفه ایستاد و از زهرای اطهر دفاع کرد.(2)
این بسترسازی، موجب شد تا برخی زنان در دورههای بعدی، مسئولیتهایی را عهدهدار شوند؛ چنانکه «سَمراء بنت نهیک» و «شفاء بنت عبدالله» در عصر خلفا، به کار حسبه (نظارت بر بازار)
1- صحیح بخاری، ج ١، ص ٣١۴.
2- سفینة البحار، شیخ عباس قمی، ج ۴، صص ٢٢٩ و٢٣٠.