عبدالله بن سبا واقعیت یا خیال صفحه 22

ابوداود و ترمذی در «سنن» و حاکم در «مستدرک» و هیثمی در «مجمع الزوائد» و دیگران از فروة بن‌مسیک در حدیثی نقل کرده‌اند که به پیامبر گفت: «ای پیامبر خدا، آیا سبا نام سرزمینی است یا کوهی یا چیزی دیگر؟»

حضرت (ص) فرمود:

نه! بلکه [نام] مردی است از عرب که ده فرزند داشت. شش نفر به یمن رفتند و چهار نفر به شام. «ازد» و «اشعریون» و «حمیر» و «کنده» و «مذحج» و «انمار» که به آنان «بجیله» گویند، یمنی شدند و «لخم» و «جذام» و «عامله» و «غسان» شامی. (1)

ابن کثیر می‌گوید:

علمای نسب شناس، مانند محمدبن‌اسحاق (2)، بر این عقیده‌اند که سبا، عبد شمس بن‌یشجب بن‌یعرب بن‌قحطان است و بدین سبب او را سبا نامیده‌اند که «لأنّه اوّل مَن سَبَأَ فی العرب» (3)، و به او «رائش» گفته می‌شد؛ زیرا نخستین کسی بود که در جنگ، غنیمت برد و آنها را به قوم خویش داد و بدین جهت «رائش» نام گرفت؛ عرب، مال را «ریش» و «ریاش» می‌گوید. چنین گفته‌اند که وی قبل از تولد پیامبر (ص)، در شعری به آمدن وی بشارت داده بود:

1- سنن ابی داود، ج 4، ص 34؛ سنن الترمذی، ج 5، ص 361؛ ترمذی می‌گوید: «این حدیثی حسن و غریب است». المستدرک علی الصحیحین، ج 2، ص 424؛ المعجم الکبیر، ج 18، ص 324؛ تفسیر ابن کثیر، ج 3، ص 531؛ وی می‌گوید: «و این نیز اسنادی نیکو و حسن است»؛ صحیح سنن ابی‌داود، البانی، ج 2، ص 754. وی می‌گوید: «حسن و صحیح است».
2- السیرة النبویه، ج 1، ص 42.
3- شاید «سَبَأَ»، مهموزِ «سَبی» باشد؛ یعنی او نخستین کسی است که زنان را در جنگ به اسارت گرفت. یا از «سَبَأَ الخَمرَ» گرفته شده است؛ یعنی او نخستین کسی است که شراب را به انگیزه نوشیدن آن خرید.