عبدالله بن سبا واقعیت یا خیال صفحه 8

النحل» که او را «حِمْیری» (1) می‌داند و بلاذری و سعد أشعری او را به «هَمْدان» منسوب می‌کنند. (2)

طبری در تاریخ خود از سیف‌بن‌عمر روایت کرده که «ابن سبا» از یهودِ یمن بوده است. گفته‌اند که بغدادی در «الفَرق بینَ الفِرَق» آشکارا می‌گوید وی از یهود حیره در عراق بوده است (3) که البته این ادعا درست نیست؛ زیرا بغدادی می‌گوید: ابن السوداء در اصل یهودی، از یهودِ حیره به شمار می‌رود و مقصود وی از ابن السوداء بر پایه ظاهر کلامش، فرد دیگری جز عبدالله‌بن‌سبأ است. وی می‌گوید:

آن‌گاه که امیرمؤمنان ترسید از کشتن ابن سوداء و ابن سبا فتنه‌ای بپا شود؛ فتنه‌ای که ابن عباس آن حضرت را از وقوعش ترسانید، امام آن دو را به مدائن تبعید کرد و پس از شهادت علی مردم سفله مفتون (4) این دو شدند. (5)

این گفتار به روشنی نشان می‌دهد که بغدادی، ابن سودای یهودی را از پیروانِ عبدالله‌بن‌سبأ می‌داند که علی (ع) آن دو را با هم به مدائن تبعید کرد.

سلیمان عودة در کتاب «عبدالله‌بن‌سبأ» به نقل از ابن کثیر چنین می‌نویسد: «وی در اصل رومی بود سپس اظهار اسلام نمود و بدعت‌هایی را در گفتار و رفتار بنا نهاد. خدا زشت دارد او را». (6)

باری، در نسخه‌ای از «البدایة والنهایه» چنین آمده است: «اصل وی

1- الفصل فی الملل و الاهواء و النحل، ج 2، صص 90 و 274؛ ج 5، صص 36 و 46.
2- انساب الاشراف، ص 372؛ المقالات والفرق، ص 20.
3- عبدالله‌بن‌سبأ، سلیمان العوده، ص 39.
4- «گرفتار».
5- الفرق بین الفرق، ص 235.
6- عبدالله‌بن‌سبأ، ص 40.