حج و بیداری اسلامی در اندیشه امام خمینی قدس‌سره صفحه 43

ببینند.(1)این منافع، عام و از جنبه‌های گوناگون تحلیل‌پذیر است. (2)یکی از این منافع، بهره‌های اقتصادی است. تجمع میلیونی زائران، ظرفیت‌های اقتصادی بالایی را در سطح ملی و بین‌المللی جهان اسلام ایجاد می‌کند. حتی پیش از اسلام نیز این جنبه از حج مطرح بوده است؛ البته بیشتر برای تاجران قریش که با برپایی بازار، کالاهای خود را به زائران خانه خدا بفروشند. با تأسف، امروزه کشورهای اسلامی، بسیار کمتر از کشورهای غیر اسلامی، از این منفعت اقتصادی حج بهره‌مند می‌شوند.

چنان‌که گذشت، بیداری اسلامی علاوه بر مباحث و روش‌های نظری و دیپلماسی، در عرصه عمل و ایجاد و اصلاح ساختارها و نظام‌های عینی جامعه نیز مطرح است و از سوی دیگر، امام‌خمینی (رحمه الله) ، حج را تنها به بعد فردی و فقهی آن محدود نمی‌داند.

امام (رحمه الله) ، یکی از مشکل‌های جهان اسلام که مانع از بروز بیداری اسلامی می‌شود و باید در حج برای آن چاره‌اندیشی کرد را وابستگی اقتصادی کشورهای اسلامی معرفی می‌کند:

. . . حجاج محترم و زائران بیت الله الحرام. . . ! همه دشمن مشترک غدار دارید که. . . در صدد هستند که حکومت‌ها را گوش و چشم بسته و دربست به خدمت خود گمارند و ملت‌ها را به دست آنان مصرفی بار