حج و بیداری اسلامی در اندیشه امام خمینی قدس‌سره صفحه 78

تمدنی و تقویت آن کمک شایانی می‌کند.

امام (رحمه الله) ، در این مورد می‌فرماید:

و از نکاتی که حجاج محترم باید به آن توجه کنند، اینکه مکه معظمه و مشاهد مشرفه، آینه حوادث بزرگ نهضت انبیا و اسلام و رسالت پیامبر اکرم است. جای‌جای این سرزمین، محل نزول و اجلال انبیای بزرگ و جبرئیل امین و یادآور رنج‌ها و مصیبت‌های چندین ساله‌ای است که پیامبر اکرم در راه اسلام و بشریت متحمل شده‌اند و حضور در این مشاهد مشرفه و اماکن مقدسه و در نظر گرفتن شرایط سخت و طاقت‌فرسای بعثت پیامبر، ما را به مسئولیت و حفظ دستاوردهای این نهضت و رسالت‌الهی بیشتر آشنا می‌کند.(1)

حج، از جهت دیگری نیز در تحقق هویت تمدنی مؤثر است: «برناردلویس» معتقد است که در جهان اسلام در موارد اضطرار، مسلمانان بارها این تمایل را نشان داده‌اند که در قالب یک همبستگی دینی، هویت بنیادین و ایمان خود را باز یابند؛ هویتی که نه با معیارهای قومی یا سرزمینی، بلکه به وسیله اسلام تعریف شده بود.

این بازیابی، در پرتو گسترش ارتباط انسانی به دست می‌آید؛ زیرا جامعه انسانی بدون ارتباط، به معنای جامعه انسانی بدون فرهنگ، بدون هویت و بدون معناست. هر قدر ارتباط بین فردی