حکمت مطهر صفحه 80

شهید مطهری عرض کردم. استاد مطهری مؤسس کلام جدیدی شیعی ایرانی است؛ کلامی عقلانی و معطوف به جامعه؛ کلام اجتماعی!

ادواری بر کلام، گذشته است؛ از کلام بسیط و ساده عهد سنت تا کلام حدیثی، کلام عقلی و بعد هم کلام فلسفی-مشّاعی مرحوم خواجه و رفته رفته بعد از ظهور ملاصدرا نوعی کلام صدرایی و اینک کلام عقلانی معطوف به اجتماع استاد مطهری! این بحث بسیار چالش برانگیز است که چه مقصودی از کلام جدید داریم. تجدد یا تجدید کلام به چیست؟ نظرات بسیاری به میان آمده!

شیخ الحکماء المعاصرین علامه جوادی آملی فرموده اند: «تجدد در کلام یا هر علمی نسبی است».

فقیه بزرگوار، بزرگترین متکلم کنونی ما آیت الله سبحانی فرموده اند: مسائل کلامی جدیدی در کلام پدید آمده! کتابی نیز به همین نام نوشته اند.(1)

برخی فضلا گفته اند: «نه! هندسه معرفتی کلام تغییر کرده است».

هر 3 بیان را مخدوش می دانم.

تجدد در کلام همواره نسبی نیست. می تواند مطلق باشد و یکباره کلام دیگر شود؛ آنسان که اشتراک تنها در عنوان باقی بماند. ممکن است این کلام، حمل صحیح داشته باشد. آن باور که تجدد و تحول در کلام در حد ورود نگاه های جدید به دائره دانش کلام است، به منزله پایین آوردن توقع تحولی است که اکنون در کلام رخ داده!

برخی گفته اند و پژوهشگاه ما نیز کتبی از دوستان فاضل اهل کلام منتشر کرده که «هندسه معرفتی کلام تغییر یافته». این دیدگاه نیز خطا