حکمت مطهر صفحه 81

دارد زیرا بین دو مصداق کلام جدید خلط شده! نئوتئولوژی غربی تبدیل به فلسفه دین گشته و دیگر کلام نیست. آنجا هندسه معرفتی تغییر کرده، بنیادها عوض شده و نسبیت به متن کلام راه یافته! هوراریزم (Horrorism) جزو جوهر نگاه های فلسفی، دینی و کلامی گشته! چه بسا نسبیت و شکاکیت از هوراریزم قابل تفکیک نباشد.

در سرزمین ما و ظروف جغرافیایی تاریخی خودمان این پرسش مطرح نمی شود که «کلام جدید غربی چیست؟». اگر چنین پرسشی مطرح بود پاسخ می دادیم: «هندسه معرفتی کلام غربی تغییر کرده». بعد از پروتستانیزم اصولاً الهیات در غرب، دیگر شد. اصطلاح کلام، یک واژه دینی و اسلامی است اما آنچه در علم امروز می توان معادل «کلام» دانست، نشان می دهد هندسه معرفتی الهیات در غرب تغییر یافته! در ایران و بعضی نقاط جهان اسلام تحولاتی در کلام و الهیات رخ داده که باید به نوع و وجوه آن توجه داشت.

در فلسفه علم، نظریاتی از جمله نظریه پارادایم ها وجود دارد. گفته می شود در یک علم تدریجاً تحولات، فعل و انفعالات و کارکردهایی جدید رخ می دهد و سر انجام پارادایم، دیگر می شود. پارادایم جدیدی پدید می آید و پاسخ های پارادایم قبلی دیگر درخور پرسش های روز نیست. پرسش های جدید، پاسخ های جدیدی را می طلبد. از این جهت، کارآمد می شود. این قبیل نظریه ها درباره تحول و انقلاب در علم ها مطرح است.

در ادبیات ما مبحثی به نام «نماد و ملاک وحدت و تمایز علوم». [مطرح شده است] آنجا این سؤال به میان می آید: «دو علم، کی از هم متمایز می شوند؟». اصولاً یک علم چه موقع از علم مادر جدا می گردد و