حمایت از تولید ملی در سیره عالمان دینی و نخبگان ملی صفحه 145

نتیجه اینکه سال ها بود سیر رویدادهای پرشتاب و تاخت و تاز ترکان آسیای میانه به ایران، از دوره طلایی ترجمه و عصر زرین فرهنگ، جز خاطره و نامی باقی نگذاشته و در دوره ثبات و آرامش حکم فرمایی سلجوقیان بزرگ نیز به عرصه دانش تجربی، آن گونه که شایستگی آن را داشت، توجه نشده بود. علم پزشکی نیز به همین دلایل و برخی موارد دیگر همچون تعصب شماری از متشرعان اهل تسنن و پیش گیری آنان از تشریح و تدریس آناتومی مصور و برخی دیگر از مواد علم طب، به قهقرا افتاد یا با قضاوتی خوش بینانه، در حال رکورد قرار گرفت. گرچه نفوذ فرهنگ ترکان و مغولان، عرصه علم و دانش و طبابت را دستخوش جولان خرافه ها و سحر و جادو کرد، فضای باز و ثبات پایدار نسبی که در زمان ایلخانان مغول به خصوص از غازان خان به بعد ایجاد شده بود، همچنان کمرنگ شد. تسلط نفوذ علمای اهل تسنن و پررنگ تر شدن نقش علمای شیعه، همه از عواملی بود که به همراه یک همت عالی و تدبیر جامع، می توانست شاخه های مختلف علوم به ویژه علم پزشکی را بار دیگر به پویایی وادارد.

همت عالی و سیاست روشن بینانه خواجه به همراه اندیشه های بزرگی که برای احیای عظمت پیشین داشت، بار دیگر موجب شد تا بارقه امید بر دل اهل علم بتابد و با تشویق اهل علم به تکاپو و تأسیس مراکز دانشگاهی و درمانی همچون مجتمع ربع رشیدی، فضای مناسبی برای برخورداری از داشته های علمی دیگر ملل و پرورش علم و تولید ایجاد شود. با این همه افسوس که متکی به شخص بودن چنین حرکتی، سبب شد تا با مرگ دردناک خواجه، همه تلاش های او به هدر رود و کارهای سامان شده، به همان مجرای نابسامان گذشته باز گردد.(1)