- تقدیم 1
- مقدمه کنگره 2
- دیباچه 5
- فصل اول: شیعه و احیای حدیث 8
- شیعه و احیای حدیث 8
- بخش اول :نگاهی به حدیث شیعه 8
- اشاره 8
- 1. علی علیه السلام احیاگر قرآن و سنت 9
- 2. نقش اصحاب آن حضرت، در احیای سنت 11
- 4. زمان امام باقر و امام صادق و انقلاب بزرگ فرهنگی 14
- 3. امام سجاد علیه السلام و احیای سنت 14
- آشنایی با اصحاب اجماع 15
- اشاره 15
- گروه اول 17
- گروه دوم 18
- گروه سوم 18
- فصل دوم فصل دوم: جایگاه علی بن ابراهیم در فقه و حدیث 20
- جایگاه علی بن ابراهیم در نشر حدیث و فقه 20
- تاریخچه مکتب حدیثی قم 23
- فصل اول: تاریخچه مکتب حدیثی قم 23
- بخش دوم : ابراهیم بن هاشم و شکل گیری مکتب حدیثی قم 23
- 1. خاندان برقی 28
- دیگر خاندان های حدیثی _ فرهنگی 28
- 2. خاندان علی بن ابراهیم قمی 28
- فصل دوم: ابراهیم بن هاشم سفیر حدیث 30
- 1. جامعیت ابراهیم بن هاشم 30
- ابراهیم بن هاشم سفیر حدیث 30
- 2. ابراهیم از منظر فقها و دانشمندان علم رجال 32
- بخش سوم : اهمیت تدوین حدیث 40
- فصل اول: راویان و سند حدیث 40
- راویان و سند حدیث 40
- شیعه و سیر تدوین حدیث 45
- فصل دوم: شیعه و سیر تدوین حدیث 45
- 1. صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و تدوین حدیث 49
- 2. طلایه داران حدیث شیعه 50
- 3. روشنگری ائمه علیهم السلام در تدوین حدیث 52
- 4. عصر امام باقر و امام صادق علیهماالسلام 54
- وضعیت حدیث شیعه در قرن سوم 56
- فصل سوم: وضعیت حدیث شیعه در قرن سوم 56
- 1. دقت در رجال حدیث 64
- اصول مهم در صحت حدیث 64
- فصل چهارم: اصول مهم در صحت حدیث 64
- 2. ایمان و عقاید راوی 67
- بخش چهارم : سیری در مکاتب حدیثی کوفه و قم 73
- فصل اول: مکتب حدیثی اهل سنت در کوفه 73
- مکتب حدیثی اهل سنت در کوفه 73
- فصل دوم: مکتب حدیثی شیعه در کوفه 79
- مکتب حدیثی شیعه در کوفه 79
- الف. مصونیت مکتب حدیثی شیعه 82
- شاکله حدیث شیعی 82
- ب. جایگاه عقل و سنت نزد شیعیان کوفه 84
- ج. امتیازات حوزه حدیثی شیعه در کوفه 89
- د. انحرافات در حوزه حدیثی شیعه 91
- اشاره 95
- الف. نص گرایی 95
- فصل سوم: ویژگی های حوزه حدیثی قم 95
- ویژگی های حوزه حدیثی قم 95
- ب. پرهیز از نقل احادیث ضعیف و غلوآمیز 97
- ج. پرهیز از عقل گرایی و رأی و اجتهاد 97
- ابراهیم بن هاشم رابط میان حوزه کوفه و قم 101
- فصل چهارم: ابراهیم بن هاشم، رابط میان حوزه کوفه و قم 101
- فصل پنجم: اهتمام حدیثی قم به نشر حدیث صحیح و معتبر 107
- اهتمام حوزه حدیثی قم به نشر حدیث صحیح و معتبر 107
- اشاره 111
- اشاره 111
- بخش پنجم : بررسی و تبیین وثاقت و شخصیت ابراهیم بن هاشم 111
- فصل اول: مفهوم وثاقت در علم حدیث 111
- مفهوم وثاقت در علم حدیث 111
- 1. تصریح یکی از ائمه علیهم السلام بر وثاقت افراد 112
- الف. توثیقات خاص 112
- 2. تصریح یکی از دانشمندان و اعلام گذشته 113
- 3. تصریح یکی از دانشمندان و علمای متأخر 113
- 6. تلاش مجتهد در جمع نشانه ها و قرائن 115
- 5. مدح و توصیفی که کاشف از حسن ظاهر و ظاهر نیکوی راوی باشد. 115
- 4. ادعای اجماع از طرف پیشینیان 115
- اشاره 116
- ب. توثیقات عام 116
- 7. گفته اند، تمامی اصحاب امام صادق علیه السلام که در رجال شیخ آمده اند ثقه هستند و دلیلش گفته شیخ مفید در ارشاد است که چنین نگاشته است: «مردم از امام صادق علیه السلام علومی را فرا گرفته اند و در بین مردم پخش کرده اند که از سایر ائمه علیهم السلام روایت نگردیده است. و آن تعداد از صاحبان آثار و ناقلین اخبار که از امام صادق علیه السلام روایت کرده اند از سایر معصومین علیهم السلام نقل نکرده اند. اصحاب حدیث و رجال، نام های این راویان را «راویان ثقه از امام صادق علیه السلام » با آراء و نظریات گوناگونی که دارند، گرد آوری کرده که مجموع آن ها به چهار هزار نفر می رسد§ ارشاد، شیخ مفید، ص 289.§. 126
- 8. استاد و شیخ اجازه: آیا استاد و شیخ اجازه بودن دلیل بر وثاقت مجیز نزد مستجیز می گردد یا خیر؟ مثلاً صدوق و شیخ طوسی، در بسیاری از موارد در کتابهایشان در خواست و تقاضای اجازه خود را از بعضی مشایخ ذکر کرده اند، آیا این درخواست اجازه، دلیل بر وثاقت آن اساتید به طور مطلق است یا آن که بر وثاقت آن افراد، لااقل نزد خود آن دو بزرگوار دلالت می کند. 130
- 9. وکالت و نمایندگی از امام علیه السلام ؛ بعضی وکالت از امام علیه السلام را دلیل وثاقت وکیل می شمرند، حال آن که ملازمه ای میان آن دو نیست. البته وکالت در امور مالی دلالت بر امین بودن وکیل دارد، ولی ربطی به عدالت و ثقه بودن او ندارد. آری اگر کسی در طول سالیان متمادی وکیل امام علیه السلام بوده و توبیخ و سرزنشی از او نشده باشد می توان گفت که این گونه وکالت نشانه ای بر وثاقت و ایمان راسخ وکیل است. زیرا بعید است دروغ گویی، سالیان طولانی وکیل و نماینده امام علیه السلام باشد و دروغگویی او بر آن حضرت روشن نشده باشد. 131
- 10. کثرت روایت ثقه از شخص دیگر. 132
- فصل دوم: ابراهیم بن هاشم بر قله وثاقت 134
- ابراهیم بن هاشم بر قله وثاقت 134
- وثاقت ابراهیم بن هاشم در کلام علما 150
- فصل سوم: وثاقت ابراهیم بن هاشم در کلام علما 150
- الف. شهادت 157
- اشاره 157
- عوامل وثاقت 157
- فصل چهارم: عوامل وثاقت 157
- ب. وکالت و نمایندگی 160
- ج. شیخ و استاد بودن 162
- د. علم و ایمان و مقام فقاهت 164
- فصل پنجم: استادان ابراهیم بن هاشم 168
- استادان ابراهیم بن هاشم 168
- 1. اصحاب امام جعفر صادق علیه السلام 169
- استادان صحابی : 169
- 2. اصحاب امام کاظم و امام رضا علیهماالسلام 170
- 3. اصحاب امام جواد، امام هادی و امام حسن عسکری علیهم السلام 171
- آثار و تألیفات او 190
- یونس و یگانه ستایی او 199
- فصل ششم: شاگردان، آثار و فرزندان ابراهیم بن هاشم 226
- شاگردان، آثار و فرزندان ابراهیم بن هاشم 226
- الف. شاگردان ابراهیم بن هاشم 226
- ج. فرزندان دانشمند احمد 228
- ب. شاگردان احمد بن ادریس 228
- علی بن ابراهیم از منظر دانشیان رجال 249
- فصل اول: علی بن ابراهیم از منظر دانشیان رجال 249
- بخش ششم : بررسی ابعاد شخصیتی ابوالحسن، علی بن ابراهیم بن هاشم قمی 249
- استادان و مشایخ علی بن ابراهیم 261
- فصل دوم: استادان و مشایخ علی بن ابراهیم 261
- 1. ابراهیم بن هاشم قمی 262
- 2. احمد بن اسحاق قمی 263
- 3. احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی 268
- 4. احمد بن محمد بن خالد برقی 282
- 5. داود بن قاسم 303
- 6. حسین بن سعید اهوازی 310
- 7. محمد بن حسین بن ابی الخطاب 313
- 8. حسن بن موسی الخشاب 315
- 9. ایوب بن نوح 318
- 10. ریان بن صلت 320
- 11. عبد الله بن صلت 321
- 12. عباس بن معروف 322
- 13. محمد بن عیسی بن عبید 323
- 14. علی بن اسحاق 339
- 15. یعقوب بن یزید 340
- شخصیت علمی علی بن ابراهیم 341
- فصل سوم: شخصیت علمی علی بن ابراهیم 341
- علی بن ابراهیم و دانش کلام 367
- علی بن ابراهیم محدّث و فقیه 375
- فصل چهارم: علی بن ابراهیم محدّث و فقیه 375
- الف. روایات شیعه 382
- ب. روایات اهل سنت 385
- الف. نقش اصحاب امام علیه السلام در احیای سنت 404
- ب. عصر امام سجاد علیه السلام 408
- ج. عصر امام باقر و امام صادق علیهماالسلام 409
- د. سنّت گرایان اصولی 416
- علی بن ابراهیم مفسری بزرگ 429
- فصل پنجم: علی بن ابراهیم مفسری بزرگ 429
- الف. قرآن و تفسیر در کلام ائمه هدی علیهم السلام 430
- ب. شیعه و نگارش تفسیر 436
- ج. تفسیر قمی 449
- الف. جایگاه تفسیر قمی 451
- ب. مقدمه تفسیر قمی 452
- ج. تفسیر علی بن ابراهیم از نگاه علما 453
- د. نگاه تحلیلی و مدبّرانه علامه تهرانی 460
- علی بن ابراهیم از منظر اخلاق 484
- فصل ششم: علی بن ابراهیم معلم اخلاق 484
- 1. اخلاق در کلام امام سجاد علیه السلام 485
- 2. علی بن ابراهیم آموزگار اخلاق عملی و نظری 488
- 3. علی بن ابراهیم تجلی گاه نور دانش و ایمان 494
- فصل هفتم: جامعیت و مرجعیت علی بن ابراهیم 496
- جامعیت و مرجعیت علی بن ابراهیم 496
- 1. ثقه الاسلام کلینی 498
- 2. علی بن بابویه 507
- 3. شریف حمزه بن محمد 521
- 6. محمد بن علی ماجیلویه 522
- 5 . محمد بن علی بن ابراهیم 522
- 4. احمد بن علی بن ابراهیم 522
- 7. محمد بن حسن صفار 523
- 8. سایر شاگردان 528
- فصل هشتم: فرزندان علی بن ابراهیم 545
- شیعیان و سخت گیری خلفای عباسی 550
- فصل اول: شیعیان و سخت گیری خلفای عباسی 550
- بخش هفتم : تحولات سیاسی _ اجتماعی قم در زمان علی بن ابراهیم 550
- عصر متوکّل 551
- الف. اوضاع سیاسی _ اجتماعی قم 553
- ب. قم و تحولات آن در زمان امام حسن عسکری علیه السلام 556
- ج. تلاش قمیون برای ارتباط با امام حسن عسکری علیه السلام 558
- د. جایگاه احمد بن اسحاق 564
- فصل دوم: قم و تحولات آن در عصر غیبت صغری 568
- قم و تحولات آن در عصر غیبت صغری 568
- الف. غیبت صغری فخر قمیون 571
- ب. وضعیت حوزه حدیثی قم 575
- د. ارتباط با نواب امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف 581
- فصل سوم: جایگاه علی بن ابراهیم در دوران غیبت صغری 598
- جایگاه علی بن ابراهیم در دوران غیبت صغری 598
- کتابنامه 606
فصل دوم فصل دوم: جایگاه علی بن ابراهیم در فقه و حدیث
جایگاه علی بن ابراهیم در نشر حدیث و فقه
این فقیه پارسا و شیخ اجل حدیث، از احیاگران سنت و حافظان و ناشران حدیث بود و در راه فراگیری، ضبط و آموزش آن رنج های فراوان برد. او کوشید تا پرچم هدایت سنت برافراشته و خورشید حدیث بر آسمان معارف و علوم اسلامی تابان باشد. هزاران گوهر آسمانی حدیث اهل البیت علیهم السلام او را آراسته، و صندوقچه سینه او را مالامال از معارف و معرفت دین ساخته بود. لبانی گوهر بار از سخنان امامان علیهم السلام داشت و همواره گلواژه های حدیث بر غنچه لبانش شکفته بود. به حق او از احیاگران سنت نبوی و مجاهدان این عرصه فرهنگی بود.
او افزون بر هفت هزار و صد و چهل حدیث از پدر و سایر اساتیدش آموخته بود(1) که این مجموعه پیوسته، همانند آفتاب بر افق های دین، نور افشان است. فروغ احادیثش در عرصه عقائد، فقه و احکام، تفسیر، فضائل و مناقب، مکارم اخلاق و تاریخ، چشم افروز است.
روشنگر جلالت و مکانت و پارسایی اش این حدیث امام صادق علیه السلام است که فرمود: «اعرفوا منازل الرجال منا علی قدر روایاتهم عنّا؛ آری منزلت افراد نزد ما به مقدار احادیثی است که از ما آموخته و روایت می کنند». سیمای او از همان آینه ای می تابد که چهره هایی چون: زراره، ابو بصیر، محمد بن مسلم، برید عجلی، فضل بن یسار، جمیل بن درّاج، یونس بن عبدالرحمان و ده ها چهره دیگر از آن تابان است و ده ها حدیث و روایت از ذوات مقدس امامان علیهم السلام صادر، و مکانت و مرتبه ایمان و پارسایی آنان را ستوده است و آنان را به نشانه های برین آسمانی مزین داشته است.
همانند: انّ اصحاب ابی کانوا زینا....؛ اصحاب پدرم موجب زینت و آراستگی ما
1- معجم الرجال الحدیث، ج 11، ص 193، ش 7816.