اختران فروزان ری و طهران، یا، تذکره المقابر فی احوال المفاخر صفحه 405

ص:408

بزرگترین دانشمندان و اکابر فقهاء و از حجت های ثابت و مدرسین محققین و عرفا اخیار و اصحاب رای و دقت بلکه او پیشوا ارباب دقت و قطب فلک تحقیق بوده و جمع نموده بین معقول و منقول را و تبحر در اصول و فروع داشت و نزد علما بزرگ نجف اشرف تلمذ و شاگردی نموده که از آنها شیخ مرتضی انصاری و سید حسین کوهکمری و غیر آنها بوده و بعد از آنکه نائل باعلا درجه علوم اسلامیه شده بود بتهران باز گشته و چون د رمجلسی برخورد بزعیم بزرگوار ملاعلی کنی می کند او مطلع از موقعیت علمی و عملی او می گردد او را به دامادی خود اختیای کرده و دختر خود را باو تزویج می کند و منصب تدریس مدرسه مروی را که آنروز مرکز طلاب و محصلین تهران و معدن اهل فضل و کمال بوده باو واگذار می کند و مروی در آن وقت محل آمادگی برای مهاجرت بنجف اشرف بود و طلاب دروس نهایی را در آنجا اتقان کرده و عزیمت باعتاب عالیات می نمودند. و علامه لاهیجی قریب سی سال در این مدرسه تدریس علوم عالی فقه و اصول و معقول و منقول می نمودند و گروه گروه از فضلا از محضرشان استفاده می کردند و من مشرف بخدمت ایشان شده و از علم و دانش او استفاده نمودم و چندین حلقه تدریس او را که از جمله مباحث (قوانین) و (فصول) و (ریاض) و غیر آنها را پیش از آنکه بنجف اشرف مشرف شوم مابین 1310-1313 ق با عده ای افاضل که از آنها بود شیخ علی اصغر هزار جریبی و سید محمد تقی تهرانی و شیخ آقا بزرگ (هفت تنی) و شیخ محمدحسین قزوینی طهرانی و سیدصادق تنکابنی و سید مهدی فرزند ارشد آن مرحوم که از اجلاء فضل بود که در زمان حیات پدرش از دنیا رفت و او صبر و شکیبائی در این مصیبت نمود و نیز شاگردان دیگری داشت که از بزرگان بودند در سطوح فقه و اصول مانند شیخ ابراهیم رشتی و شیخ عباس لاهیجی که بعد مشرف بنجف شده و از محضر آخوند خراسانی استفاده کرده و بزادگاه خود برگشتند.

مرحوم علامه لاهیجی در حدود سال 1322 قمری مشرف بزیارت اعتاب عالیات شده و چون به طهران برگشته بعد از مدت اندکی در حدود سال 1323 قمری بدرود حیات گفتند.