آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 109

به تعبیر ملامحسن فیض کاشانی، همان­گونه که در سفر صوری «راه­بلد» لازم است، در سفر معنوی، «بصیرت» ضروری است تا راه گم نشود و انسان به مقصد برسد؛(1) چه اینکه فقدان بصیرت، او را محدود می­سازد و گرفتار خودبینی یا مناظرِ منازل سلوک و متوقف می­کند و شخصیت موهوم به او می­بخشد که سحرخیزی و عبادت­های بدون «بصیرت»، آفت­های بی شماری را فراروی انسان قرار می­دهد. به همین دلیل، ما در هر صبح «بصیرت» می­طلبیم: «وَاجْعَلِ النّور فی بَصَری والبَصیرهَ فی دینی وَالْیَقین فی قَلْبی...».(2)

3. شکر و شکیبایی

3. شکر و شکیبایی

یکی از لوازم سیر و سلوک و شرایط «قیام­ لله»، شکر به نعمت­های ظاهری و باطنی خداست که بر اثر نعمت­شناسی و به کارگیری نعمت­های الهی در جایگاه و موضع خود تحقق­پذیر است، همچنین شکیبایی در همه دشواری­های راه به سوی خدا؛ چه اینکه این راه دشوار که بر سر آن مهالک بی­شماری است، استواری و صبر و استقامت می­خواهد: «الَّذینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیهِمُ الْمَلاَئِکهُ...»(3) یا «لَئِن شَکرْتُمْ لَأَزِیدنَّکمْ.»(4) تعبیر «لَأَزِیدنَّکمْ»، تعبیری شیرین و دل نشین است؛ زیرا زیادت به اصل وجود انسان تعلّق گرفته است، نه نعمت­افزایی، که البته از آثار شکر است. ازدیاد و بسط وجودی و تعالی وجودی و توسعه­یافتگی در متن وجود سالک، چیز دیگری است. شکر و شرح صدر، قرین هم­اند و در سیر و سلوک از ضروریات اجتناب­ناپذیر است.(5) «شکیبایی» نیز عامل بسیار سرنوشت­ساز در استمرار سیر و سلوک بر صراط مستقیم الهی و بهره­

1- نک: ملامحسن فیض کاشانی، ده رساله، زادالسالک، ص 81.
2- مفاتیح­الجنان، تعقیبات نماز صبح و... .
3- نک: فصلت: 30.
4- نک: ابراهیم: 7.
5- 3نک: تفسیرموضوعی قرآن مجید، ج 11، ص 311.