آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 110

گیری از فیض و فضل­های الهیه است. انسانِ صبور و شکیبا، با دلی محکم و استوار، آرام آرام منزل به منزل سلوک می­کند و شتاب زدگی و جزع و فزع کردن را به کناری می­نهد تا گرفتار سطحی­زدگی و قشری­گرایی در سیر و سلوک علمی و عملی نشود. سلوکی که بزرگان در وصفِ آن فرمودند: «با مژه کوه کندن است»، صبر لازم دارد. به تعبیر علامه حسن­زاده آملی:

رُباید دلبر از تو دل ولی آهسته آهسته

مراد تو شود حاصل ولی آهسته آهسته(1)

صبر بر سه مرتبه است: صبر عوامان، صبر سالکان، صبر واصلان، و شکر نیز مربوط به شکر نعمت و شکر مُنْعِم یا خود حقّ سبحانه است.

4. تمرین و تداوم

یکی از شرایط سیر و سلوک، تحمل ریاضت­های سلوکی است. در اطاعت­پذیری از خداوند و التزام عملی به شریعت حقه و گناه­گریزی، اعم از گناهان صغیره و کبیره، گناهان اخلاقی و شأنی و شرعی، «ریاضت» تنها با شریعت­محوری و رعایت حدود الهی یا «تقوا» ممکن است. امام علی علیه السلام فرمود: «وَ إِنَّمَا هِی نَفْسِی أَرُوضُهَا بِالتَّقْوَی...».(2)

پس تمرین دادن نفس در حرکت بر مدار بایدها و نبایدهای شرعی و تمرین ایثار و نثار، تمرین سکوت و سلوک، تمرین رازیابی و رازداری، تمرین در خرابات بودن و خدمت به خلق کردن، تمرین انقطاع الی­الله و اهتمام به امور مسلمانان و جامعه بشری داشتن، تمرین رهایی از هر آلودگی درونی و بیرونی و...، ضرورتی در سیر و سلوک است.

سپس «تداوم» این تمرین­ها لازم است که هرچه انسان پیش­تر می­رود، خطرات بیشتری او را تهدید می­کند؛ خطرات پیدا و پنهان، و تداوم ریاضت­ها