آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 111

طبق مراتب و درجات سیر و سلوکی نیز اجتناب­ناپذیر است. پس تمرین تزکیه نفس و تداوم این تمرین، با حفظ مراتب تزکیه، لازم و از شرایط سیر و سلوک الی­الله است: «وَالَّذینَ جَاهَدوا فِینَا لَنَهْدینَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ».(1)

5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن

5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن

توجه که به «مراقبه» موصوف است، کلید کمال، راه رهایی، سِرّ سلوک و بذر عرفان عملی است؛ مراقبت عقلی تا در دام شبهه نیفتد و مراقبت قلبی، تا گرفتار عُجب و ریا نشود. مراقبه، یعنی خویشتن­یابی و نگه داری در همه شرایط و اوضاع و احوال سلوکی. مراقبه، یعنی هشیاری و بیداری همه­جانبه. مراقبه، یعنی نظارت مستمر بر فعالیت­های سلوکی. مراقبه، یعنی کشیک نفس کشیدن و حرامیان را به حرم دل راه ندادن که امام صادق علیه السلام فرمود: «القلب حرم الله فلا تسکن فی حرم الله غیرالله.»(2) مراقبت در قول و فعل و مراقبه در احوال و مقامات، عامل مستی و مستوری و رعایت اعتدال در قبض و بسط­های روحی و درونی و شفافیت در تمثّلات روحی و منشآت درونی است. مراقبه نفس، همان «جهاد اکبر» است که عَزْم و حَزْم می­خواهد. به تعبیر امام علی علیه السلام : «اصل العزم الحزم و ثمرتُه الظّفر»(3) که آیات کریمه: «أَلَمْ یعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یرَی»(4) و «وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوَی»(5) و... بر آن دلالت می­کند. پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله، نغز و پرمغز فرمود: «لولا تکثیر فی کلامکم و تمریح فی قلوبکم لِرَأیتم مااری و لسمعتم مااسمع»(6) که به تعبیر لسان الغیب شیراز: «ره نشینی» باید تا انسان با ساکنانِ حرمِ ستر و عفاف

1- نک: عنکبوت: 69.
2- بحارالانوار، ج 67، ص 25.
3- غررالحکم، ج 2 ش 3095.
4- نک: علق: 14.
5- نک: نازعات: 40.
6- المیزان، ج 6، ذیل بحث روایی مائده: 105.