آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 117

فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک

فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک

عارفان الهی با استفاده و استمداد از آموزه­های قرآنی و روایی، برای سالکان و مجاهدان فی سبیل الله اموری را لازم دانسته­اند. غزالی آن را شش­ گام عملی می­داند(1) که ملامحسن فیض کاشانی همان را در محجه البیضاء مطرح می­کند،(2) ولی در کتاب الحقایق آن را دو گام برمی­شمارد.(3) همان­گونه که خواجه نصیرالدین طوسی نیز آن را دو گام اساسی دانسته است.(4) علامه بحرالعلوم، غیر از محاسبه و مراقبه، مؤاخذه را نیز بر آن می­افزاید(5) و امام خمینی رحمه الله نیز به سه گام اشاره می­کند که بر اساس بیان این سالک کوی اخلاق و عرفان و پیر راه عقل و عشق و مُراد ارباب معرفت و شهود، مطالبی را تقدیم می­داریم:

یک _ مشارطه: سالک اول صبح با خود شرط کند که برخلاف فرموده خداوند عمل نکند؛ یعنی با نفس خویش عهد و پیمان ببندد و تصمیم بگیرد و بر آن پایدار بماند و بر وسوسه­های شیطان و تلبیسات ابلیس پیروز گردد.

دو _ مراقبه: سالک پس از عهد و پیمان بر انجام فرمان خدا و دوری از

1- احیاء علوم الدین، ج 4، صص 361 - 388.
2- محجهالبیضاء، ج 8، صص 149 - 191.
3- الحقایق فی محاسن الاخلاق، صص 300 - 304.
4- اوصاف الاشراف، صص 87 - 89.
5- رساله سیر و سلوک بحرالعلوم، با مقدمه و شرح علامه سیدمحمدحسین حسینی تهرانی، صص 150-151.