آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 149

ابدیت سیر می­دهند تا بدایت و نهایت سیر و سلوک را بپیماید و راه بی­نهایت را در پیش ­گیرد که:

روز اول که سَرِزلف تو دیدم گفتم

که پریشانی این سلسله را آخر نیست

3. فقر وجودی

3. فقر وجودی

«یا أَیهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ الی الله وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِی الْحَمِید».(1)

ره­توشه رونده راه خدا، درک وجدانی و دریافت وجودی «فقر ذاتی» و «نیاز نَفْسی» است؛ یعنی رسیدن به «أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ» در این­سو که عَبْد سالِک است، و شهود «وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِی الْحَمِید» در آن­سو که معبودِ آن سالک است، و همه این حقایق در جام جانِ او نمایان شده است: «وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یحُولُ بَینَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ».(2)

سایه معشوق اگر افتاد بر عاشق چه شد

ما به او محتاج بودیم و او به ما مشتاق بود

سالکِ عارفِ عاشق، «با فقرشناسی و فقریابی»، در هیچ مرحله­ای «خود» را نمی­بیند تا به مرحله «فناء تام» می­رسد؛ زیرا «فقر» نشانه وجودی سالک الی­الله است و او با «درک حقیقی فقر، همواره در حال رفتن به سوی غنی محض است و این «فقریابی» در همه مراحل و مقامات، به سلوکی سخت نیاز دارد: «رَبِّ إِنِّی لِمَا أَنزَلْتَ إِلَی مِنْ خَیرٍ فَقِیرٌ».(3)

چنین انسانی، از «لَهُمْ درَجَاتٌ عِند رَبِّهِمْ»(4) به مرتبه «هُمْ درَجَاتٌ عِنْد اللَّهِ»(5) می رسد، چنان­که «رَوْحٌ وَرَیحَانٌ وَجَنَّتُ نَعِیمٍ.»(6) پس اگر کسی داخل «فقر وجودی» شد،

1- نک: فاطر: 15.
2- نک: انفال: 24.
3- نک: قصص: 24.
4- نک: انفال: 4.
5- نک: آل­عمران: 163.
6- نک: واقعه: 89.