- پیش گفتار 1
- بخش اول: قرآن و عرفان 3
- اشاره 3
- فصل اول: چیستی و مؤلفه های عرفان اسلامی 4
- اشاره 4
- اقسام عرفان 8
- فصل دوم: قرآن، منبع حقیقی عرفان 19
- فصل سوم: شواهد قرآنی در سیر و سلوک عرفانی 29
- اشاره 29
- 1. صعود و رفعت 32
- 2. جهاد و هجرت 35
- 3. تتبّل و فِرار 37
- 4. لقاءالله، لقای رب 42
- 5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود 46
- بخش دوم: مبادی و مبانی سیر و سلوک در قرآن 50
- اشاره 50
- پیش درآمد 51
- اشاره 54
- فصل اول: ضرورت خودشناسی 54
- 1. عرفان به نفس، عرفان به خدا 56
- اشاره 56
- الف) گام های هفت گانه 61
- ب) دو گزاره نهایی 62
- 2. طریق عملی نفس 63
- 3. سلوک اخلاقی، مقدمه سلوک عرفانی (تهذیب نفس و ادراک رفیعالدرجات) 67
- 4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس 71
- الف) معرفت توحیدی به خدا 71
- ج) کنارهگیری از دنیا و دنیاگریزی 71
- ب) خوف و خشیت الهی 71
- اشاره 71
- و) روزیهای مادی و معنوی 72
- ه_) بصیرت نفس و روشنبینی درونی 72
- د) خویشتنیابی و خودنگه داری نفس بر اثر معرفتِ به خدا 72
- ز) حیات طیبه 73
- ی) ادراک حقیقی ایمان و یقین 74
- ح) شهود ملکوت 74
- ک) گشایش راه معرفت به خدا از خدا 74
- ط) رؤیت خدا با چشم دل 74
- ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور 75
- فصل دوم: عقلانیت و اعتدال در سیر و سلوکِ قرآنی 76
- فصل سوم: شریعتگرایی در سیر و سلوکِ قرآنی 79
- فصل چهارم: ایمانگروی و عمل صالحگرایی 82
- اشاره 82
- نمونههایی از احادیث درباره ایمان و عمل صالح 84
- فصل پنجم: انسان و شدن 88
- فصل ششم: عبودیتگرایی 91
- فصل هفتم: ولایتمحوری 97
- فصل هشتم: سلوکِ زندگیساز 100
- فصل نهم: برخورداری از شرایط سیر و سلوک 107
- اشاره 107
- 1. داشتن انگیزه و اراده جدّی 107
- 2. بصیرت حقیقی و معرفت یقینی 108
- 3. شکر و شکیبایی 109
- 4. تمرین و تداوم 110
- 5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن 111
- 6. داشتن مربّی و پیر راه 112
- 7. دوستان سلوکی 114
- 8. طهارت درون و برون 115
- 9. تفکر و تذکر 115
- فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک 117
- اشاره 122
- بخش سوم: ماهیت سیر و سلوک قرآنی 122
- فصل اول: چیستی سیر و سلوکِ قرآنی 123
- فصل دوم: درجات و مراتب سیر و سلوک در قرآن کریم 137
- فصل سوم: انسان در مسیر شدن(تکامل انسان) 142
- 1. خلق مدام و تجدد امثال 145
- اشاره 145
- فصل چهارم: شواهِدِ قرآنی 145
- 2. انسان کادح 147
- 3. فقر وجودی 149
- 4. پرسش از دانایان 150
- 5. زینت دل ها 152
- فصل پنجم: عرفان در منطق قرآن 155
- اشاره 155
- 1. ویژگی های عرفان قرآنی 161
- 2. ارزش یاد خدا 164
- 3. صفات یادکنندگان خدا (اهل ذکر) 165
- فصل ششم: تجارت نجاتبخش و جاودانه 170
- بخش چهارم: راه های معرفت الله و مراتب سیر و سلوک در قرآن 179
- اشاره 179
- فصل اول: راه های معرفت الله 180
- فصل دوم: ویژگیهای سالکان الهی در قرآن 191
- فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله 202
- فصل چهارم: تزکیه نفس، زیربنای عرفان عملی 214
- اشاره 214
- چند نکته درباره تزکیه نفس و رهاورد سلوکی آن 217
- فصل پنجم: اوصاف و اصول حاکم بر زندگی عرفانی از دیدگاه امام علی علیه السلام 224
- بخش پنجم: مراحل، مقامات و احوال عارفان در قرآن کریم 232
- اشاره 232
- اشاره 246
- 1. ماهیت توبه 246
- فصل اول: توبه 246
- 2. توبه خدا و بنده 255
- 3. نشانههای توبه حقیقی 256
- 4. توبه نصوح 258
- 5. شرایط، حقیقت، سرّ حقیقت، لطایف و اقسام توبه 259
- 6. نمونه هایی از توبه کنندگان در قرآن 262
- 7. توبه در احادیث 263
- اشاره 265
- 1. چیستی ورع 265
- فصل دوم: وَرَع 265
- 2. تفسیر ورع از دیدگاه معصومان علیه السلام و عارفان 267
- اشاره 273
- 1. ماهیت زهد 273
- فصل سوم: زهد 273
- 2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان 275
- 4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری 277
- 3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله 277
- 5. فلسفه و آثار زهد 282
- 1. مفهوم فقر 286
- اشاره 286
- فصل چهارم: فقر 286
- 2. ابعاد فقر از دیدگاه خواجه عبدالله انصاری 291
- فصل پنجم: صبر 295
- 1. چیستی صبر 295
- اشاره 295
- 2. اقسام و مراتب صبر 296
- 3. صبر در احادیث 300
- اشاره 300
- الف) فضیلت صبر 301
- ج) صبر و پیروزی به واسطه آن در کمالات روحی، معنوی 301
- ب) نقش صبر در سیر و سلوک الیالله و تحصیل مقامات معنوی و الهی 301
- د) نشانههای صابران 302
- فصل ششم: توکل 306
- اشاره 306
- 1. ماهیت توکل 306
- الف) دیدگاه حضرت امام رحمه الله : 308
- اشاره 308
- 2. مراتب و درجات توکل 308
- ب) دیدگاه خواجه عبدالله انصاری رحمه الله : 309
- 3. معانی مراتب و درجات توکل در احادیث: 310
- 4. چند نکته درباره توکل 311
- 5. فرق توکل و تفویض: 312
- اشاره 314
- فصل هفتم: رضا 314
- 1. مفهوم رضا 314
- 2. مقام، مراتب و ثمرات رضا در احادیث 318
- اشاره 321
- بخش ششم: اصناف انسان ها در قرآن 321
- پیش درآمد 322
- اشاره 322
- اشاره 331
- نکته اول 331
- فصل اول: نکاتی درباره اصناف انسان ها 331
- نکته دوم 333
- نکته سوم 335
- نکته چهارم 336
- نکته پنجم 338
- فصل دوم: مراتب وجودی اصناف سهگانه 344
- 1. معرفهالله 354
- اشاره 354
- فصل سوم: مراتب سلوک معرفتی و معنویتی سالکان و عارفان الهی 354
- 2. توحید 354
- اشاره 354
- الف) عبادت 355
- ب) ایمان 355
- ج) تقوا 356
- ه_) خوف و خشیّت 357
- د) زهد 357
- و) ذکر 358
- ز) حبّالله و حبّ رسول خدا صلی الله علیه و آله و عترت پاکش 358
- ط) ادب 359
- ح) یاد مرگ و استعداد برای آن 359
- فصل چهارم: راههای رسیدن به مقام ابرار و مقربان 361
- اشاره 361
- تکامل انسان در قرآن (شدن انسان در قرآن با توجه به چهار دسته آیات مربوط) 366
- فصل پنجم: باز بودن راه قرب 380
- 1. چیستی قرب 380
- اشاره 380
- 2. عوامل قرب الیالله 387
- 1. معرفت به خدا 389
- اشاره 389
- 2. گذر از «اعتباریات» 389
- فصل ششم: عناصر علمی و عملی رسیدن انسان به توحید و لقای رب 389
- 3. عمل صالح و خالص 390
- 4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت 394
- 5. انسانهای فوق حساب 395
- بخش هفتم: کتاب شناسی توصیفی عرفان 400
- اشاره 400
- 1. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه 402
- 2. شرح چهل حدیث 405
- 3. آشنایی با علوم اسلامی(بخش عرفان) 408
- 4. در جستوجوی عرفان اسلامی 414
- 5. عرفان اسلامی 422
- 6. حیات عارفانه امام علی علیه السلام 427
- 7. سلوک عرفانی در سیره اهل بیت علیهم السلام 436
- 8. طریق عرفان 440
- 9. رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب 441
- 10. مقالات 441
- 11. انسان و قرآن 442
- 12. ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه 443
- 13. روح مجرد 444
- 14. بحر خروشان 446
- 15. الهیه 447
- 16. در محضر لاهوتیان 447
- 17. آیینه دار طلعت یار 448
- 19. جریان شناسی انتقادی عرفانهای نوظهور 450
- 18. آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جریانهای نوظهور معنویت گرا) 450
- 20. قبیله حیله 451
- کتابنامه 454
الْإِقَامَهِ فِیهِ وَ حَقَّقَتِ الْقِیامَهُ عَلَیهِمْ عِدَاتِهَا فَکشَفُوا غِطَاءَ ذَلِک لِأَهْلِ الدُّنْیا حَتَّی کأَنَّهُمْ یرَوْنَ مَا لاَ یرَی النَّاسُ وَ یسْمَعُونَ مَا لاَ یسْمَعُونَ فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ لِعَقْلِک فِی مَقَاوِمِهِمُ الَْمحْمُودَهِ وَ مَجَالِسِهِمُ الْمَشْهُودَهِ وَ قَدْ نَشَرُوا دَوَاوِینَ أَعْمَالِهِمْ وَ فَرَغُوا لُِمحَاسَبَهِ أَنْفُسِهِمْ عَلَی کلِّ صَغِیرَهٍ وَ کبِیرَهٍ أُمِرُوا بِهَا فَقَصَّرُوا عَنْهَا أَوْ نُهُوا عَنْهَا فَفَرَّطُوا فیهَا وَ حَمَّلُوا ثِقَلَ أَوْزَاِرِهمْ ظُهُورَهُمْ فَضَعُفُوا عَنِ الاِسْتِقْلاَلِ بِهَا فَنَشَجُوا نَشِیجاً وَ تَجَاوَبُوا نَحِیباً یعِجُّونَ إِلَی رَبِّهِمْ مِنْ مَقَامِ نَدَمٍ وَ اعْتِرَافٍ لَرَأَیتَ أَعْلاَمَ هُدًی وَ مَصَابِیحَ دُجًی قَدْ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلاَئِکهُ وَ تَنَزَّلَتْ عَلَیهِمُ السَّکینَهُ وَ فُتِحَتْ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ أُعِدَّتْ لَهُمْ مَقَاعِدُ الْکرَامَاتِ فِی مَقْعَدٍ اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَیهِمْ فِیهِ فَرَضِی سَعْیهُمْ وَ حَمِدَ مَقَامَهُمْ یتَنَسَّمُونَ بِدُعَائِهِ رَوْحَ التَّجَاوُزِ رَهَائِنُ فَاقَهٍ إِلَی فَضْلِهِ وَ أُسَارَی ذِلَّهٍ لِعَظَمَتِهِ جَرَحَ طُولُ الْأَسَی قُلُوبَهُمْ وَ طُولُ الْبُکاءِ عُیونَهُمْ لِکلِّ بَابِ رَغْبَهٍ الی الله مِنْهُمْ یدٌ قَارِعَهٌ یسْأَلُونَ مَنْ لاَ تَضِیقُ لَدَیهِ الْمَنَادِحُ وَ لاَ یخِیبُ عَلَیهِ الرَّاغِبُونَ فَحَاسِبْ نَفْسَک لِنَفْسِک فَإِنَّ غَیرَهَا مِنَ الْأَنْفُسِ لَهَا حَسِیبٌ غَیرُک (1).
2. ارزش یاد خدا
2. ارزش یاد خدا
همانا خدای سبحان، یاد خود را روشنیبخش دلها قرارداد تا گوش، پس از ناشنوایی بشنود و چشم، پس از کمنوری بنگرد و انسان پس از دشمنی، رام گردد. خداوند که نعمتهای او گران قدر است، در دورههای گوناگون روزگار و در دوران جدایی از رسالت، «تا آمدن پیامبری پس از پیامبر دیگر»، بندگانی داشت که با آنان در گوش جانشان زمزمه میکرد و در درون عقلشان با آنان سخن میگفت. آنان چراغ هدایت را با نور بیداری، در گوشها و دیدهها و دلها برمیافروختند، روزهای خدایی را به یاد میآوردند و مردم را
1- نهج البلاغه، ترجمه: فیض الاسلام، خ 213.