آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 202

فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله

فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله

«یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا عَلَیکمْ أَنْفُسَکمْ لاَ یضُرُّکم مَن ضَلَّ إِذا اهْتَدیتُمْ الی الله مَرْجِعُکمْ جَمِیعاً فَینَبِّئُکمْ بِمَا کنتُمْ تَعْمَلُونَ».(1)

نقطه مرکزی حرکت تکاملی و صیرورت انسان، درون جان و نَفْس است که قرآن کریم یا قرآن صامت، و پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و اهل­بیت علیه السلام یا قرآن ناطق، به شناخت و تهذیب آن ترغیب کردند و عوامل اصلاح و افساد و ریشه­های رشد و غی آن را معرفی و کلید کمال را تهذیب و تجرید نفس عنوان نمودند. قرآن کریم فرمود: «قَد أَفْلَحَ مَن زَکاهَا.»(2) پس ریاضت نفس برای رهایی از هر تعلق و تعینی است تا انسان به کوی حق راه ­یابد و بارگاه قرب و لقا را تجربه کند.

آیه یاد شده، از کلیدی­ترین معارف عرفانی _ شهودی است که چند نکته بنیادین در آن نهفته است:

الف) نفس و جان انسان، مدار و محور اصلی سیر و سلوک است؛ یعنی سالک در «مسلک» که نفسِ خود اوست، به سوی مسلوکٌ الیه در حرکت است.

ب) سالک اگر تفطن داشته باشد و جامِ جان خویش را نیک بنگرد، می یابد که