آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 255

2. توبه خدا و بنده

2. توبه خدا و بنده

توبه بندگان خدا با «الی» و توبه «خدا» با «علی» تعبیر شده است. در خصوص توبه بندگان خدا می­فرماید: «وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحاً فَإِنَّهُ یتُوبُ إِلَی اللَّهِ مَتَاباً»(1) یا فرمود: «وَالَّذینَ عَمِلُوا السَّیئَاتِ ثُمَّ تَابُوا مِن بَعْدهَا وَآمَنُوا إِنَّ رَبَّک مِن بَعْدهَا لَغَفُورٌ رَحِیمٌ»(2) که عناصری چون ایمان به خدا و عمل صالح و بازگشت به سوی خدا، جوهره حقیقی توبه عبد است.

در خصوص توبه پروردگار می­فرماید: «وَیتُوبَ اللَّهُ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ»(3) یا «فَمَن تَابَ مِن بَعْد ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ یتُوبُ عَلَیهِ»(4) یا «فَتَابَ عَلَیکمْ»(5) یا «ثُمَّ تَابَ عَلَیهِمْ لِیتُوبُوا»(6) یا «فَأُولئِک أَتُوبُ عَلَیهِمْ.»(7) پس توبه، فراجنسیتی است و همه مردان و زنان باایمان را دربرمی­گیرد. توبه، امری اصلاحی، آن هم اصلاح بنیادین و جوهری است، نه رفورم، ظاهرسازی و... . هر توبه انسان به سوی خدا، به دو توبه الهی بازمی­گردد؛ یعنی توفیق توبه دادن که البته بر اساس قابلیت­ها و حکمت است، و پذیرش و قبول توبه بنده از سوی خدا که نشانی از رحمت الهی است.

صدور فرمان توبه به بندگان الهی؛ زیرا توبه، واجب است و فوریت دارد و فقط در دنیا ممکن است. اگر انسان در جوانی و عهد شباب توبه کند، برگ برنده در اختیار اوست. به تعبیر شهید مطهری:

انسان تا در این دنیاست و رشته حیاتش باقی است و تا وقتی مرگ

1- نک: فرقان: 71.
2- نک: اعراف: 153.
3- نک: احزاب: 73.
4- نک: مائده: 39.
5- نک: بقره: 54.
6- نک: توبه: 118.
7- نک: بقره: 160.