آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 273

فصل سوم: زهد

اشاره

فصل سوم: زهد

زیر فصل ها

1. ماهیت زهد

2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان

3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله

4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری

5. فلسفه و آثار زهد

1. ماهیت زهد

1. ماهیت زهد

یکی از مقامات بسیار مهم و بنیادین که سالک پس از «توبه» و «ورع» باید پشت­ سر گذارد، مقام زهد است به معنای ترک شیء و اعراض از آن، همراه بی­میلی و بی­رغبتی به آن. زهد در لغت، «خلاف رغبت» است(1) که یکی از مراحل مانع­زدایی در سیر الی­الله است؛ چه اینکه برای رسیدن به «ما عندالله»، چاره­ای جز ترک دنیا نیست و البته برای «بی­رغبتی»، معرفت به باطل دنیا که فناپذیری و ضرررسانی است، لازم است و از سوی دیگر، شوق به لقای رب؛ تا این معرفت و آن محبت به خدا و شوق دیدار، سرچشمه انقطاع از دنیا و حب دنیا گردد که رأس هر لغزش و خطایی است. «بنابراین، زهد، صرف ترک نیست، بلکه ترک آمیخته با بی­رغبتی است و ترک، اولین قدم زهد است.»(2) ناگفته نماند معنای بی­رغبتی در زهد، از آیه «وَکانُوا فِیهِ مِنَ الزَّاهِدینَ»(3) در جریان قصه حضرت یوسف علیه السلام و خرید حضرتش، و در حدیث امیرمؤمنان علی علیه السلام که فرمود: «زُهْدُک فِی رَاغِبٍ فِیک نُقْصَانُ حَظٍّ وَ رَغْبَتُک فِی زَاهِدٍ فِیک ذُلُّ نَفْسٍ»(4) فهمیده

1- فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج 1، ص 309.
2- تفسیرموضوعی قرآن مجید، ج 11، ص 171.
3- نک: یوسف: 20.
4- نهج­البلاغه، حکمت 451.