آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 275

و حجاب است. پس سالک، در خود زهد نیز باید زهدورزی داشته باشد. به تعبیر اصحاب سلوک، «زهد» برای عوام مردم «قربت»، برای سالک «ضرورت» و برای خاصه مردم «خشیت» است تا سالک، آرام آرام غبارروبی ­دل و حجاب­زدایی از ساحت قلب نماید و تنها «خدا» را شهود کند. پس زاهدِ عارف و عارفِ زاهد، عالی را به پای دانی قربانی نمی­کند و نفس قُدْسی و روح ریحانی و روحانی­اش را در قفس تنگ دنیا محبوس نمی­نماید و «زهد» را مقدمه و وسیله «کمال برتر و عالی­تر» می­داند. به تعبیر امام علی علیه السلام : «اِنَّ مِنْ اَعوَنِ الَاخْلاقِ عَلَی الدّینِ الزُّهدُ فِی الدُّنیا»؛(1) چه اینکه زهد مطلوب بالذات نیست که به تعبیر حضرت امام خمینی رحمه الله : «زهد حقیقی، از بزرگ­ترین جنود عقل در جهان است».(2)

2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان

2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان

قال رسول الله صلی الله علیه و آله : فی قول­الله تعالی و «اتیناه الحکم صبیاً»: یعنی الزُّهدَ فی الدنیا، و قال­الله تعالی لموسی: یا موسی، «انّه لَنْ یتَزَینَ المُتَزَینون بِزینَهٍ اَزْین فی عینی مِثلَ الزُّهد»(3) که زهد را، بی رغبتی و عدم کشش به دنیا و زینت آراستگان معنوی دانسته­ است یا فرمود: «طوبی لمن تواضع خوف­الله عزّ ذکرُهُ و زَهِدَ فیما اَحَلّ له من غیرِ رَغْبَهٍ عن سنّتی، و رَفَضَ زهره الدّنیا من غیرتحوّل عن سنّتی».(4)

در این حدیث، کناره­گیری از حلال مطرح شده، ولی نه کناره­گیری محض مرتاضانه، بلکه کناره­گیریِ داخل در سنت نبوی؛ یعنی چنان­که او انجام می­داد و سیره­اش بود. اگر به برداشت ناقص و انحرافی امثال عثمان ­بن ­مظعون و عبدالله ­بن ­عمر از زهد و تقوا و کناره­گیری از دنیا و توبیخ آنها از سوی پیامبر و

1- میزان الحکمه، ج 5، ص 2224، ح 7694.
2- شرح حدیث جنود عقل و جهل، ص 303.
3- میزان الحکمه، ج 5، ص 2222، ح 7686.
4- میزان الحکمه، ج 5، ص 2222، ح 7685.