آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 311

بَکِ کُنْتَ راضیاً، وَ تَعْلَمُ اِنّه لَمْ یألک خَیْراً وَ نَظَراً وَ تَعْلَمُ اِنَّ الْحُکْمَ فِی ذلِک لَهُ، فَتَتَوکَّلَ عَلَیْهِ بِتَفْویض ذلِکَ اِلَیْهِ وَ مِنْ ذِلکَ الْاِیمانِ بِغُیُوبِ­الله الّتی لَمْ یَحُطْ عَلَمَکَ بِها، فَوّکَلْتَ عِلمها اِلَیْه وَ اِلی اُمَنائه عَلَیْها، وَ وَثَقَتْ بِهِ فیها وَ فِی غَیْرِها».(1)­

از درجات توکل، یکی این است که در همه کارهایت در آنچه به تو کند اعتماد کنی و به آنچه با تو نماید، خشنود باشی و بدانی که او از هیچ خیر و نظر لطفی درباره تو کوتاهی نمی­کند و بدانی که در این باره حکم، حکم اوست. پس با واگذاری امور به او، بر او توکل کن. دیگر اینکه، به غیب­های خدا که در علم تو نمی­گنجد، ایمان داشته و علم آنها را به او و به اُمنای او بر آنها واگذار و در این غیب­ها و جز آنها به او اعتماد داشته باش.

4. چند نکته درباره توکل

4. چند نکته درباره توکل

1. توکل بر خدا همراه با اعتقاد توحیدی به حسیب و کافی بودن اوست: «فَإِن تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِی اللَّهُ لاَإِلهَ إِلَّا هُوَ عَلَیهِ تَوَکلْتُ».(2)

2. توکل بر خدا در جهاد اصغر و اکبر، که نوح در مصاف و هماوردی با قوم تبهکار خویش دستور یافت بگوید: «فَعَلَی اللَّهِ تَوَکلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَکمْ وَشُرَکاءَکمْ.»(3) مهم­ترین عامل رهایی از سلطه ابلیس و اِغْواء و اِضلال او، توکل بر خداست: «إِنَّهُ لَیسَ لَهُ سُلْطَانٌ عَلَی الَّذینَ آمَنُوا وَعَلَی رَبِّهِمْ یتَوَکلُونَ».(4)

3. توکل از اموری است که «هفتاد مرتبه» در قرآن به­کار رفته و مؤمنان و متوکلان بر آن تکیه دارند و قوام کارهایشان در همه امور «توکل» بر خداست:

1- میزان الحکمه، ج 14، ص 7074، ح 22600.
2- نک: توبه: 129.
3- نک: یونس: 71.
4- نک: نحل: 99؛ نک: تفسیرموضوعی قرآن مجید، ج 11، صص 370 و 371.