آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 312

«وَعَلَی اللَّهِ فَلْیتَوَکلِ الْمُؤْمِنُونَ»(1) یا «وَعَلَی اللَّهِ فَلْیتَوَکلِ الْمُتَوَکلُونَ».(2)

4. توکل، انسان را قوی­ترین مردم می­نماید. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «یا اباذر! اِنَّ سرّک ان تکون اقوی النّاس فتوکل علی­الله».(3)

5. توکل بر خدا، انسان را محبوب خدا می­سازد: «فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکلْ عَلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یحِبُّ الْمُتَوَکلِینَ».(4)

5. فرق توکل و تفویض:

5. فرق توکل و تفویض:

اگرچه در این زمینه، سخنان فراوانی را مفسران، حکیمان الهی و عارفان مطرح کرده­اند، ما به دلیل اختصار در بحث، تنها به دیدگاه امام خمینی رحمه الله در این زمینه اشاره می­کنیم:

تفویض، لطیف­تر و دقیق­تر از توکل است؛ زیرا که تفویض آن است که بنده، حول و قوت را از خود نبیند و در تمام امور خود را بی­تصرف داند و حق را متصرف و اما در توکل... متوکل حق را قائم مقام خود کند در تصرف و جلب خیر و صلاح. ... توکل در مصالح است، به خلاف تفویض که در مطلق امور است، و نیز توکل نمی­باشد مگر بعد از وقوع سببِ موجب توکل، یعنی امری که در آن توکل می­کند بنده بر خدا، مثل توکل پیغمبر صلی الله علیه و آله و اصحابش در حفظ از مشرکان، وقتی که گفته شد به آنها «إِنَّ النَّاسَ قَد جَمَعُوا لَکمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادهُمْ إِیمَاناً وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَکیلُ»،(5) و امّا تفویض قبل از وقوع سبب است...، مثل تفویض مؤمن آل­فرعون.(6)

ایشان پس از طرح خلاصه شرح عبدالرزاق کاشانی و خواجه نصیر، در ادامه

1- نک: تغابن: 13؛ توبه: 51؛ ابراهیم: 11؛ مجادله: 10.
2- نک: یوسف: 67؛ ابراهیم: 12.
3- میزان الحکمه، ج 14، ص 7060، ح 22545.
4- نک: آل­عمران: 159.
5- نک: آل­عمران: 173.
6- چهل حدیث، ص 446.