آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 316

برسد که خدا از او راضی شود و او نیز از خدا راضی گردد؛ یعنی از قضا و قدر الهی خشنودی یابد، چنان­که در آیات مطرحِ گذشته وجود داشت. در حدیثی آمده است که اُسوه سالکان و الگوی واصلان، پیامبراعظم صلی الله علیه و آله در همه زندگی­اش «ای کاش» فرمود: «لم یکن رسول­الله صلی الله علیه و آله یقول لشئی قدمضی: لو کان غیره».(1)

کلمه رضا و مشتقات آن، بیش از هفتاد بار در قرآن کریم به ­کار رفته است. خواجه عبدالله انصاری، آیه «رَاضِیهً مَرْضِیهً»(2) را برای مقام رضا برگزید؛ زیرا خشنودی در این آیه، دوطرفه است: نفس مطمئنه از خدا راضی است و خدا نیز از او راضی است. از امام صادق علیه السلام حدیثی وارد شده که ریشه­های پیدایش خشنودی و اندوه را مطرح می­سازد. ایشان فرمود: «ان­الله بعدله و حکمه و علمه جعل الرَوْح والفرح فی الیقین و الرضاء عن­الله تعالی و جعل الهمّ و الحزن فی الشّک فارضوا الی­الله و سلّموا له».(3)

خواجه عبدالله انصاری رحمه الله که رضا را وقوف راستین و آرام­بخش در برابر خواسته خدا تعریف کرد، برای آن سه درجه قائل است:

درجه اول _ خشنودی عام که همان راضی شدن به ربوبیت و تکیه­گاه دین و پاک­کننده انسان از آلودگی به شرک اکبر است و سه شرط دارد:

1. خدا را از همه بیشتر دوست داشته باشد که این معنای ایمان است؛

2. هر چه بیشتر به تعظیم الهی بپردازد که این لازمه احسان است؛

3. اطاعت خدا را مقدم بر همه چیز بداند که این معنای اسلام است.

درجه دوم- رضای به قضای الهی است به سه شرط:

1. یکسانی همخوانی حالات؛

1- اصول کافی، ج 2، ص 63.
2- فجر: 28.
3- بحارالانوار، ج 71، ص 152.