آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 334

وَ هَمَجٌ رَعَاعٌ.»(1) قرآن، با مقابل نهادن ابرار و فجّار فرمود: «إِنَّ الْأَبْرَارَ لَفِی نَعِیمٍ وَإِنَّ الْفُجَّارَ لَفِی جَحِیمٍ یصْلَوْنَهَا یوْمَ الدینِ وَمَا هُمْ عَنْهَا اهل الدنیا (ظالم لنفسه)

بِغَائِبِینَ»(2) و آیاتی از قرآن که به برّ، ابرار، سرعت و سبقت در خیرات و مغفرت و رضوان الهی و... دلالت دارند، مثل: بقره: 177 و 148، حدید: 21، مؤمنون: 61، آل­عمران: 92 و... .

پس می­توان گروه­های سه­گانه انسان­ها را با چنین تصویری نشان داد که حکایت از مراحل فکری و مراتب اخلاقی _ روحی و درجات عملی آنها نیز دارد. به تعبیر قرآن کریم: «وَلِکلٍّ وِجْهَه هُوَ مُوَلِّیهَا»(3) و «وَلِکلٍّ درَجَاتٌ مِمَّا عَمِلُوا...».(4)

اصحاب یمین (اصحاب میمنه)

اهل الاخره (مقتصدین)

الف) «اصحاب یمین»

اهل­الله (سابق بالخیرات)

ابرار امام­شناسان، ولایت­شناسان مقتصد

اصحاب شمال (اصحاب مشئمه)

ب) «اصحاب شمال»

فجّار امام و ولایت­شناسان ظالم لنفسه

السّابقون سابق بالخیرات

ج) «مقربان»

مقتحم العقبات امام و ولی، امامت و مقربین(5)

ولایت­شناسان و باوران

هر کدام از اوصاف چهارگانه برای گروه­های سه­گانه، بر بُعدی از ابعاد

1- نهج­البلاغه، حکمت 147.
2- نک: انفطار: 13- 16.
3- بقره: 148.
4- انعام: 132.
5- نک: تفسیرالمیزان، ج 17، صص 62 - 66؛ آشنایی با قرآن، ج 6، صص 92 - 100.