آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 336

در بیان قرآن کریم با لفظ «وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِک الْمقربونَ»(1) بدان­ها اشاره شد و خود روح و ریحانند: «فَرَوْحٌ وَرَیحَانٌ وَجَنَّتُ نَعِیمٍ».(2)

ب) گروهی که در مقام علم و عمل متوسطند. اینان در کلام الهی جزو «اصحاب یمین» هستند که به عمق باطن احکام و حِکَم راه نمی­یابند؛ یعنی به باطنِ باطن راه ندارند، گرچه به باطن عالم راه دارند. درجه اینان همانند درجه «مقربان» و «سابقان» نیست؛ زیرا مقربان و سابقان از درجه خاص وجودی برخوردارند که بر اصحاب یمین و ابرار اشراف دارند: «إِنَّ کتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِی عِلِّیینَ وَمَا أَدرَاک مَا عِلِّیونَ کتَابٌ مَرْقُومٌ یشْهَدهُ الْمقربونَ»؛(3) یعنی صحیفه اعمال و حقیقت هستی ابرار، در کتابی به نام علیین ثبت است که شاهد این کتاب، مقربان هستند و آنان به درجه انقطاع کامل دست یافته و در علم و عمل، کاملند.

ج) کسانی­ که نمی­توانند خود را به باطن دنیا برسانند و آن را ادراک کنند، بلکه فقط در ظاهر آن سیر می­کنند. ظاهر دنیا هم که جز زرق و برق فریبا نیست. اینان اگر به دستورهای اعتباری دین عمل کنند، در حد استعداد خود به باطن دنیا راه می­یابند، ولی چون به این اعتباریات دینی اعتنا نمی کنند و حرمت نمی­نهند، در ظاهر طبیعت که «متاع غرور» است، می مانند و هرگز به باطن راه نمی­یابند. اینان اصحاب دنیایند که از آنان در منطق قرآن با عنوان «أَصْحَابُ الشِّمَالِ»،(4) «أَصْحَابُ الْمَشْأَمَه»(5) و مانند آن یاد می­شود که سهمی از علم به باطن دنیا ندارند: «یعْلَمُونَ ظَاهِراً مِنَ الْحَیاه الدنْیا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَه هُمْ غَافِلُونَ».(6)

نکته چهارم

نکته چهارم

1- نک: واقعه: 10و 11.
2- نک: واقعه: 89.
3- نک: مطففین: 18- 21.
4- نک: واقعه: 41.
5- نک: واقعه: 9.
6- نک: روم: 7؛ شمس الوحی تبریزی، صص 279 و 280؛ طریق عرفان ترجمه و شرح رساله الولایه علامه طباطبایی، صص 99- 112.