آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 390

«عالم حقیقت و باطن» وارد شود؛ زیرا ماده پرستان و ظاهرگرایان از شهود ملکوت عالم محرومند: «یعْلَمُونَ ظَاهِراً مِنَ الْحَیاه الدنْیا وَهُمْ عَنِ الْآخِرَه هُمْ غَافِلُونَ.»(1) به همین دلیل، انسان از ظاهر و ظاهرگرایان باید دوری گزیند، چنان­که فرمود: «فَأَعْرِضْ عَن مَن تَوَلَّی عَن ذکرِنَا وَلَمْ یرِد إِلَّا الْحَیاه الدنْیا ذلِک مَبْلَغُهُم مِنَ الْعِلْمِ»(2) و برای «یافتن باطن» و دریافت «حقیقت»، راهی جز انقطاع از دنیا و ظواهر و زینت­های دنیایی نیست که حب دنیا «رأس کلّ خطیئه»(3) دانسته شد. پس، از هر تعلق به اعتباریات باید گذر کرد. به تعبیر عارفان، خراباتیان از اعتباریات گذشته و «اسقاط اضافات» کردند و توحیدیان، ماسوای الهی را به فراموشی سپرده­اند. انسان تا سبک­بار و سبک­بال نشود، پرواز از ظاهر به باطن و طَیران از اعتبار به حقیقت، برای او ممکن نخواهد شد. به تعبیر امام علی علیه السلام : «تخففوا تلحقوا.»(4) پس درون­بینی، باطن­نگری، گرایش به حقیقت و گریز از اعتباریات، شرط ورود به عوالم معنا و غیب خواهد بود.

3. عمل صالح و خالص

3. عمل صالح و خالص

«عمل» چنان­که برآیند و بازخوردی از شخصیت و شاکله انسان و دارای رنگ و بوی انگیزه­ها، اندیشه­ها و ملکات موجودی اوست و وصل به حقایق درونی انسان است و ساخته و پرداخته خودِ انسان؛ زیرا عامل و فاعل مختار انسان است که عمل می­کند، ولی بر اساس وحدت عمل و عامل و معمول که در جریان «تجسّم و رؤیت عمل» در عالم آخرت نیز معنا و تفسیر می­گردد، اعمال انسان نیز سازنده و شکل­دهنده اوست که به نقش عمل در ساختن انسان

1- نک: روم: 7.
2- نک: نجم: 29 و 30.
3- الکافی، ج 2، ص 131.
4- نهج­االبلاغه، خطبه 21.