آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 394

زندگی دنیا یا دوم، تابع زندگی قبل از دنیا یا اول و زندگی سوم، تابع زندگی دوم است؛ یعنی پیوستگی تامّ دنیا و آخرت و عامل و عمل و معمول.(1)

4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت

4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت

بزرگ­ترین بُت انسان و حجاب آدمی در شهود حقایق هستی و هستی­آفرین، خود طبیعی و خود نفسانی و خاکی است. به تعبیر امامان معصوم علیه السلام : «لیس بینه و بین خلقه حجاب غیر خلقه.»(2) ازاین رو گفته­اند: «یک قدم بر خویشتن نِه وان دگر در کوی دوست.» به تعبیر استاد جوادی آملی: اگر با پسوندها و پیشوندهای کارهای علمی و عملی خود به نام «من» نباشد، راه نزدیک است و انسان در سیر و سلوکش به معبود و محبوبش واصل خواهد شد؛(3) زیرا فقط به فکر خویشتن حیوانی و خودپنداری و خیالی خویش هستیم: «أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ»(4) و خود اصیل، خدایی، فطری و حقیقی را به فراموشی سپرده­ایم: «نَسُوا اللَّهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ.»(5) به تعبیر علامه جوادی آملی:

این گروه که اصالت خویش را فراموش و انسانیت خود را گم کرده­اند، فقط به فکر خود هستند؛ یعنی به فکر خودِ طبیعی و حیوانی­اند. این گروه چنان در حجاب خودی محجوبند که شایسته­اند خدا آنها را با نظر تشریفی ببیند (با آنکه خدا «بِکلِّ شَی ءٍ بَصِیرٌ»(6) است) و نه لایق اند خدا را ببینند (با اینکه او «نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ»(7) است).(8)

بنابراین، چنان­که حافظ نیک سروده است:

1- تفسیرالمیزان، ج 1، صص 90 - 93؛ نک: آشنایی با قرآن، ج 12، صص 151 - 164.
2- بحارالانوار، ج 3، ص 327، ح 27.
3- نک: تفسیرموضوعی قرآن مجید، ج 10، ص 209.
4- نک: آل­عمران:154.
5- نک: حشر: 19.
6- نک: ملک: 19.
7- نک: نور: 35.
8- جوادی آملی، شمس­الوحی تبریزی، ص 293.