آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 41

بنابراین، در «فِرار»، حرکت استکمالی و اشتدادی نهفته است تا انسانِ سالک به تدریج مراتب فنا را نیز بپیماید و فنای فعلی، صفاتی و ذاتی و نیز فناءالفناء را ادراک و تجربه کند. پس: «کلُّ مَنْ عَلَیهَا فَانٍ وَیبْقَی وَجْهُ رَبِّک ذو الْجَلاَلِ وَالْإِکرَامِ»،(1) درک توحید تفرّد و تجرّد می­طلبد و تبتّل و فِرار می­خواهد:

در ره او چو قلم گر به سرم باید رفت

با دل دردکش و دیده گریان بروم

«و سیر الی­الله و یا فِرار به سوی حق، برای این است که سالک از لباس هستی عاریتی خارج گردد، به سرّ عبودیت که ترک خداپرستی است، برسد و وجه رب را دریابد و بقای ابدی پیدا کنند.»(2) البته باید بدانیم و بیابیم که تبتّل و فِرار، زمانی عبودی و توحیدی خواهد شد که «وِلایی» باشد؛ یعنی با معرفت، محبت و اطاعت از انسان­های کامل معصوم علیه السلام که مصادیق شاخص و کامل متبتلان و فِراریان هستند، ممکن خواهد شد که مصداق «آیه تطهیر»(3) هستند:

ز خط یار بیاموز مهر با رخ خوب

که گرد عارض خوبان خوش است گردیدن

عارفان باید رنگ و رایحه نبوی، علوی، فاطمی و ولوی بگیرند تا چنین شوند که:

چنان پر شد فضای سینه از دوست

که یاد خویش گم شد از ضمیرم

هم­معنایی، هم­زبانی و هم­دلی «تبتّل و فِرار» بسیار است تا انسان با تبتّل و فِرار، به دامن دوست پناه برد و در دامان او قرار و آرام گیرد. البته در دیدگاه خواجه عبدالله انصاری، «تبتّل» هجدهمین منزل از منازل سلوک و سیر الی­الله است که سه درجه دارد:

یک _ بریدن از خلق که به سه صورت است:

اول _ امید از دیگران بریدن و رضایت به قضا و قدر الهی دادن؛

1- الرحمن: 26 و 27.
2- محسن بینا، مقامات معنوی، ج 1 ص 83.
3- نک: احزاب: 33.