- پیش گفتار 1
- بخش اول: قرآن و عرفان 3
- اشاره 3
- فصل اول: چیستی و مؤلفه های عرفان اسلامی 4
- اشاره 4
- اقسام عرفان 8
- فصل دوم: قرآن، منبع حقیقی عرفان 19
- فصل سوم: شواهد قرآنی در سیر و سلوک عرفانی 29
- اشاره 29
- 1. صعود و رفعت 32
- 2. جهاد و هجرت 35
- 3. تتبّل و فِرار 37
- 4. لقاءالله، لقای رب 42
- 5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود 46
- بخش دوم: مبادی و مبانی سیر و سلوک در قرآن 50
- اشاره 50
- پیش درآمد 51
- اشاره 54
- فصل اول: ضرورت خودشناسی 54
- اشاره 56
- 1. عرفان به نفس، عرفان به خدا 56
- الف) گام های هفت گانه 61
- ب) دو گزاره نهایی 62
- 2. طریق عملی نفس 63
- 3. سلوک اخلاقی، مقدمه سلوک عرفانی (تهذیب نفس و ادراک رفیعالدرجات) 67
- الف) معرفت توحیدی به خدا 71
- 4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس 71
- ج) کنارهگیری از دنیا و دنیاگریزی 71
- ب) خوف و خشیت الهی 71
- اشاره 71
- و) روزیهای مادی و معنوی 72
- ه_) بصیرت نفس و روشنبینی درونی 72
- د) خویشتنیابی و خودنگه داری نفس بر اثر معرفتِ به خدا 72
- ز) حیات طیبه 73
- ی) ادراک حقیقی ایمان و یقین 74
- ط) رؤیت خدا با چشم دل 74
- ک) گشایش راه معرفت به خدا از خدا 74
- ح) شهود ملکوت 74
- ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور 75
- فصل دوم: عقلانیت و اعتدال در سیر و سلوکِ قرآنی 76
- فصل سوم: شریعتگرایی در سیر و سلوکِ قرآنی 79
- فصل چهارم: ایمانگروی و عمل صالحگرایی 82
- اشاره 82
- نمونههایی از احادیث درباره ایمان و عمل صالح 84
- فصل پنجم: انسان و شدن 88
- فصل ششم: عبودیتگرایی 91
- فصل هفتم: ولایتمحوری 97
- فصل هشتم: سلوکِ زندگیساز 100
- فصل نهم: برخورداری از شرایط سیر و سلوک 107
- اشاره 107
- 1. داشتن انگیزه و اراده جدّی 107
- 2. بصیرت حقیقی و معرفت یقینی 108
- 3. شکر و شکیبایی 109
- 4. تمرین و تداوم 110
- 5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن 111
- 6. داشتن مربّی و پیر راه 112
- 7. دوستان سلوکی 114
- 9. تفکر و تذکر 115
- 8. طهارت درون و برون 115
- فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک 117
- بخش سوم: ماهیت سیر و سلوک قرآنی 122
- اشاره 122
- فصل اول: چیستی سیر و سلوکِ قرآنی 123
- فصل دوم: درجات و مراتب سیر و سلوک در قرآن کریم 137
- فصل سوم: انسان در مسیر شدن(تکامل انسان) 142
- اشاره 145
- 1. خلق مدام و تجدد امثال 145
- فصل چهارم: شواهِدِ قرآنی 145
- 2. انسان کادح 147
- 3. فقر وجودی 149
- 4. پرسش از دانایان 150
- 5. زینت دل ها 152
- اشاره 155
- فصل پنجم: عرفان در منطق قرآن 155
- 1. ویژگی های عرفان قرآنی 161
- 2. ارزش یاد خدا 164
- 3. صفات یادکنندگان خدا (اهل ذکر) 165
- فصل ششم: تجارت نجاتبخش و جاودانه 170
- بخش چهارم: راه های معرفت الله و مراتب سیر و سلوک در قرآن 179
- اشاره 179
- فصل اول: راه های معرفت الله 180
- فصل دوم: ویژگیهای سالکان الهی در قرآن 191
- فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله 202
- اشاره 214
- فصل چهارم: تزکیه نفس، زیربنای عرفان عملی 214
- چند نکته درباره تزکیه نفس و رهاورد سلوکی آن 217
- فصل پنجم: اوصاف و اصول حاکم بر زندگی عرفانی از دیدگاه امام علی علیه السلام 224
- اشاره 232
- بخش پنجم: مراحل، مقامات و احوال عارفان در قرآن کریم 232
- فصل اول: توبه 246
- اشاره 246
- 1. ماهیت توبه 246
- 2. توبه خدا و بنده 255
- 3. نشانههای توبه حقیقی 256
- 4. توبه نصوح 258
- 5. شرایط، حقیقت، سرّ حقیقت، لطایف و اقسام توبه 259
- 6. نمونه هایی از توبه کنندگان در قرآن 262
- 7. توبه در احادیث 263
- اشاره 265
- فصل دوم: وَرَع 265
- 1. چیستی ورع 265
- 2. تفسیر ورع از دیدگاه معصومان علیه السلام و عارفان 267
- فصل سوم: زهد 273
- 1. ماهیت زهد 273
- اشاره 273
- 2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان 275
- 4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری 277
- 3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله 277
- 5. فلسفه و آثار زهد 282
- 1. مفهوم فقر 286
- فصل چهارم: فقر 286
- اشاره 286
- 2. ابعاد فقر از دیدگاه خواجه عبدالله انصاری 291
- فصل پنجم: صبر 295
- 1. چیستی صبر 295
- اشاره 295
- 2. اقسام و مراتب صبر 296
- اشاره 300
- 3. صبر در احادیث 300
- ج) صبر و پیروزی به واسطه آن در کمالات روحی، معنوی 301
- الف) فضیلت صبر 301
- ب) نقش صبر در سیر و سلوک الیالله و تحصیل مقامات معنوی و الهی 301
- د) نشانههای صابران 302
- فصل ششم: توکل 306
- 1. ماهیت توکل 306
- اشاره 306
- الف) دیدگاه حضرت امام رحمه الله : 308
- 2. مراتب و درجات توکل 308
- اشاره 308
- ب) دیدگاه خواجه عبدالله انصاری رحمه الله : 309
- 3. معانی مراتب و درجات توکل در احادیث: 310
- 4. چند نکته درباره توکل 311
- 5. فرق توکل و تفویض: 312
- فصل هفتم: رضا 314
- اشاره 314
- 1. مفهوم رضا 314
- 2. مقام، مراتب و ثمرات رضا در احادیث 318
- بخش ششم: اصناف انسان ها در قرآن 321
- اشاره 321
- پیش درآمد 322
- اشاره 322
- نکته اول 331
- اشاره 331
- فصل اول: نکاتی درباره اصناف انسان ها 331
- نکته دوم 333
- نکته سوم 335
- نکته چهارم 336
- نکته پنجم 338
- فصل دوم: مراتب وجودی اصناف سهگانه 344
- اشاره 354
- اشاره 354
- 1. معرفهالله 354
- 2. توحید 354
- فصل سوم: مراتب سلوک معرفتی و معنویتی سالکان و عارفان الهی 354
- الف) عبادت 355
- ب) ایمان 355
- ج) تقوا 356
- د) زهد 357
- ه_) خوف و خشیّت 357
- و) ذکر 358
- ز) حبّالله و حبّ رسول خدا صلی الله علیه و آله و عترت پاکش 358
- ح) یاد مرگ و استعداد برای آن 359
- ط) ادب 359
- فصل چهارم: راههای رسیدن به مقام ابرار و مقربان 361
- اشاره 361
- تکامل انسان در قرآن (شدن انسان در قرآن با توجه به چهار دسته آیات مربوط) 366
- فصل پنجم: باز بودن راه قرب 380
- 1. چیستی قرب 380
- اشاره 380
- 2. عوامل قرب الیالله 387
- 2. گذر از «اعتباریات» 389
- 1. معرفت به خدا 389
- فصل ششم: عناصر علمی و عملی رسیدن انسان به توحید و لقای رب 389
- اشاره 389
- 3. عمل صالح و خالص 390
- 4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت 394
- 5. انسانهای فوق حساب 395
- بخش هفتم: کتاب شناسی توصیفی عرفان 400
- اشاره 400
- 1. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه 402
- 2. شرح چهل حدیث 405
- 3. آشنایی با علوم اسلامی(بخش عرفان) 408
- 4. در جستوجوی عرفان اسلامی 414
- 5. عرفان اسلامی 422
- 6. حیات عارفانه امام علی علیه السلام 427
- 7. سلوک عرفانی در سیره اهل بیت علیهم السلام 436
- 8. طریق عرفان 440
- 10. مقالات 441
- 9. رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب 441
- 11. انسان و قرآن 442
- 12. ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه 443
- 13. روح مجرد 444
- 14. بحر خروشان 446
- 16. در محضر لاهوتیان 447
- 15. الهیه 447
- 17. آیینه دار طلعت یار 448
- 18. آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جریانهای نوظهور معنویت گرا) 450
- 19. جریان شناسی انتقادی عرفانهای نوظهور 450
- 20. قبیله حیله 451
- کتابنامه 454
دوم _ تسلیم در برابر خدا شدن و بیم و هراسی از دیگران نداشتن؛
سوم _ هیچ چیز و هیچ کس را مؤثر ندانستن.
دو _ رهایی از نفس است که به سه چیز حاصل گردد:
اول _ دوری از هوا و هوس؛
دوم _ ادراک رحمت و مرحمت الهی و اُنس با آن؛
سوم _ چشم دوختن به پرتوهای کشف و شهود.
سه _ بریدن از هر چیزی برای سبقت در راه که با سه چیز ممکن است:
اول _ پایداری درست؛
دوم _ اندیشیدن به مقصود؛
سوم _ تماشای فروغ جمال و جلال الهی.(1)
پس فِرار و تبتّل، قریبالافق در معانی و مبانی و عوامل و موانع، و از واژههای قرآنی دارای معارف بلند معنوی و تربیتی و آموزههای عالی سلوکی و عرفانی هستند.
4. لقاءالله، لقای رب
4. لقاءالله، لقای رب
«فَمَن کانَ یرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیعْمَلْ عَمَلاً صَالِحاً وَلَا یشْرِک بِعِبَادهِ رَبِّهِ أَحَداً».(2)
«قَد خَسِرَ الَّذینَ کذبُوا بِلِقَاءِاللَّهِ حَتَّی إِذا جَاءَتْهُمُ السَّاعَهُ بَغْتَهً قَالُوا یاحَسْرَتَنَا عَلَی مَافَرَّطْنَا فِیهَا وَهُمْ یحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَی ظُهُورِهِمْ أَلاَسَاءَ مَایزِرُونَ».(3)
«لقاءالله»، نهایت آرزوی سالکان است و همه ریاضتها و سیر و سلوکها در اسفار و منازل گوناگون، برای همین هدف اَعلا است؛ چه اینکه آنان برحسب مراتب وجودی خویش در ساحت اندیشه و بینش، انگیزه و گرایش و کوشش و پویشهای خود، درجاتی از لقای رب را ادراک و آثار علمی و
1- راه و رسم منزلها، ج 1، ص 200.
2- نک: کهف: 110.
3- نک: انعام: 31.