آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 55

ترسیم می­کند:

وَمُفادّهُ هُو اِنّ الاِنسانَ سالِکُ اِلی­الله وَ صائِرُ اِلَیه وَ لابّدَ للِسّالک مِن الطَّریق، کَما لابُدَّ مِنَ الغایه. و امَا الطَّریق، فَهیَ النّفس وَ امَّا الغایَه فَهی جَنَّهُ اللقاء و لاطریقَ لَها الّا مَعرفهُ النّفس و تَزکیتّها و لاغایَه لِلنَّفس الّا لقاء خالقها و لذا اِهْتّم به المُحقّقون مَن القُدَما وَ غَیْرَهم فی کُتُبِهم القَیّمه وَ کَذا فی سِیرِهُم الطّاهره عَنْ رِجْسِ الطَّبیعه... .(1)

استاد در مطالب یادشده، مؤلفه­های وجودی حرکت به سوی کمال نهایی و امکانی را چنین تبیین کرده است:

الف) انسان، سالک الی­الله است، بالضروره؛

ب) سلوک، توأم با صیرورت و شدن است؛

ج) سالک و صائر الهی طریقه و راه می­طلبد؛

د) در سیر و سلوک، «غایت» یک ضرورت است؛

ه ) «راه» برای «رونده» همانا «نَفْس» است؛

و) غایت نیز هر آینه لقاءالله و بهشت دیدارِ با خداست؛

ز) تزکیه نفس، هسته مشترک سیر و سلوک در همه مراتب و مقامات سلوکی است؛

ح) سیره علمای عامل و عارفان حقیقی در سیر و سلوک، «طریق نفس» بوده است.

علامه طباطبایی رحمه الله در تفسیر آیه «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا عَلَیکمْ أَنْفُسَکمْ...»(2) نیز به روشنی، نسبت راه و رونده و هدف را تعیین و تبیین کرده که مُخّ و مغز عرفان