آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 56

حقیقی یا عرفان مثبت است و قرآن کریم، چنین سلوکی را فراروی انسان نهاده است:

... ثم امیرالمؤمنین فی قوله «علیکم انفسکم» بلزوم انفسهم کان فیه دلاله علی انَّ نَفْسُ المؤمن هُوَ الطَّریق الذّی یُؤمَر بِسُلوکه و لُزُومه فَاِنّ الحثّ عَلی الطَّریقِ انّما یُلائِم الحثّ عَلی لُزُومِهِ وَ التَحذیر مِنْ تَرْکِه لاعَلی لُزوم سالک الطّریق کما نُشاهِدَهُ فی مثل قوله تعالی وَأَنَّ هذا صِرَاطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَلاَتَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکمْ عَن سَبِیلِهِ»(1) فَامْرهُ تَعالی عَلی المؤمِنین بِلُزوم مَعْرِفَهِ اَنْفُسِهِم فی مَقامِ الحثّ عَلی التَحَفّظ عَلی طَریق هِدایَتِهِم یُفیدانِ الطّریق الذی یَجب عَلیهم سُلُوکه و لُزُومه، هوَ «اَنْفُسَکُم» فنفس المؤمن هو طَریقُهُ الذَّی یَسُلُکه الی رَبّه وَ هُو طَریق هُداه و هو المنتهی بِه اِلی السَّعادته.(2)

یا در جایی دیگر می­فرماید: «فَالشَرْعَ لَمْ یهمُلَ بَیان کیفیه السَّیر مِنَ الطَّریق النّفس.»(3) بنابراین، معرفتِ نفس، راه اصلی درک و دریافت الهی و نقطه عطف سیر و سلوک به سوی خداست که آموزه­های قرآنی به­ طور مستقیم و غیرمستقیم، ناظر بر آن است. پس یکی از راه­های عظیم و عزیز معرفت به خدا و توحید الهی، همانا سیر در آیات انفسی و مشاهده درون خود است: «وَفِی أَنفُسِکمْ أَفَلاَ تُبْصِرُونَ»(4) و «سَنُرِیهِمْ آیاتِنَا فِی الْآفَاقِ وَ فِی أَنفُسِهِمْ حَتَّی یتَبَینَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ.»(5) به تعبیر آیت­الله جوادی آملی: «آیات کریمه فوق در راه­های خداشناسی، به منزله متن است و سایر ادله قرآنی و روایی، به منزله شرح آن».(6)

1. عرفان به نفس، عرفان به خدا

اشاره

1. عرفان به نفس، عرفان به خدا

1- نک: انعام: 153.
2- نک: تفسیر المیزان، ج 6، صص 178 _ 194 و 180 - 190.
3- علامه محمدحسین طباطبایی، رساله الولایه، ترجمه و شرح: صادق حسن­زاده، ص 186.
4- نک: ذاریات: 21.
5- نک: فصّلت: 53.
6- تفسیرموضوعی قرآن مجید، ج 2، ص 130.