بررسی و نقد دیدگاه و روش بنت الشاطی در عدم ترادف در قرآن کریم صفحه 30

1- احمدبن فارس ،الصاحبی فی فقه اللغه وسنن العرب فی کلامها ،القاهره،مطبعه المؤید،1338ه-1910م ، ص 43 ، المزهر ح 1 ص 325 .

2- سیوطی عبدالرحمن بن ابی بکر،المزهر فی علوم اللغه و انواعها،نشرفیروزآبادی ،1368 ح 1 ، ص 405 .

بر اساس این دیدگاه برخی از محققین ترادف را در زبان عربی پذیرفته اند و اعتقاد دارند قرآن نیز که به زبان عربی است لاجرم خصوصیات این زبان را پذیرفته است و کلمات مترادف در قرآن وجود دارد .

ص:32

2-1-1 ا سباب وعوامل ترادف

اشاره

از آنجا که وجود پدیده ترادف در زبان عربی امری بدیهی و غیرقابل انکار است، زبان شناسان به جای بیان دلایل وجود الفاظ مترادف در زبان عربی به بیان اسباب و عوامل ترادف پرداخته اند. مهمترین اسباب و عوامل وجود الفاظ مترادف در زبان عربی عبارت است از:

1-تداخل گویش ها و لهجه ها

یکی از مهمترین عوامل ترادف وجود گویش ها و لهجه های مختلف عربی است. نقش گویش ها در ترادف به این شکل است که هر گویش و لهجه ای از عرب، نامی را بر یک چیز اطلاق کرده است. سپس بر اثر برخورد گویش ها با یکدیگر و پیدایش زبان مشترک تعدادی از واژه ها تحت شرایط دینی، اقتصادی و سیاسی جذب زبان مشترک شده ، موجبات ترادف در الفاظ را فراهم آورده اند. برای مثال ابن فارس کلمات« ألَت » و « بَخس » را به معنای نقص دانسته است، بعضی لغویان کلمات « هضم » و « وتر » را نیز به همین معنا دانسته اند. این کلمات در آیات زیر آمده و معمولاً از طرف مفسران به معنای نقص تفسیر شده اند:

« وَإن تُطیعُوا اللهَ وَرَسوُلَهُ لا یَلِتکُم مِن اُعمالِکُم شَیئا » (حجرات/14) یعنی اگر خدا و رسولش را اطاعت کنید خداوند چیزی از اعمال شما کم نمی کند.

« فَأوفُوا الکَیلَ وَالمیزانَ وَلا تَبخَسُوا النَّاسَ أشیاءَهُم » (اعراف/85) یعنی... چیزی از اشیاء و اجناس مردم را کم مکنید.

« وَ اللهُ مَعَکُم وَلَن یَتِرَکُم اُعمالَکُم » (محمد/35) یعنی خدا با شماست و چیزی از اعمال شما را کم نمی کند.

« وَ مَن یَعمَل مِنَ الصَّالِحاتِ وَهُوَ مُومِنُ فَلا یَخافُ ظُلماً وَلا هَضما » (طه/112) یعنی کسی که عمل صالح انجام دهد و مومن باشد نه از ظلم می ترسد و نه از نقص عملش.