بررسی و نقد دیدگاه و روش بنت الشاطی در عدم ترادف در قرآن کریم صفحه 42

1- : صبحی صالح ،دراسات فی فقه اللغه،دارالعلم للملایین،1379ه ،ص300،الفروق اللغویه ص169

2- زرکشی محمد بن بهادر،البرهان فی علوم القرآن ،تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم،نشر دارالاحیاءالکتب العربیه،1376، ج4،ص96-97

قرآن باید اصل را بر عدم ترادف واژه ها گذاشته و همه تلاش خود را به کار گیرد تا برای هر واژه ی قرآنی،معنای خاص آن واژه را بیان کرده و آن را متباین با دیگر واژه ها معرفی کند. (1)

2-قرآن کریم معیار شناخت تمایز معانی

پس از آن که مفسر با اصل عدم ترادف به بررسی واژه های قرآن روی آورد، طبیعی است که برای شناخت تفاوت معانی واژه ها باید به لغت و فرهنگ عربی و اشعار جاهلی و اسلامی مراجعه کرده و با دقت و تدبر در تفاوت کاربردها، تفاوت معانی را استخراج کند.

اما همان گونه که پیشتر بیان شد محقق باید بداند که خود قرآن کریم منبعی بسیار غنی، معتبر و متقن برای شناخت معانی دقیق واژه هاست، از این رو باید با جست و جوی موضوعی واژه ها در قرآن کریم و مقایسه میان آن ها با مترادف نماهای شان به شناخت معنای دقیق هر واژه و تمایزش با واژه مترادف آن دست یابد.برای مثال دو واژه « خوف » و « خشیت » را بعضی مفسران مترادف پنداشته اند اما بررسی کاربرد قرآنی این دو واژه از تفاوتی دقیق میان آن دو خبر می دهد.

نمونه دیگر دو واژه « همزه » و « لمزه » است که معنایی نزدیک به هم دارد و مفسران تفاوت قاطعی میان آن دو بیان نکرده اند. بعضی « همزه » را به عیب جویی در حضور شخص و « لمزه » را به غیبت و عیب جویی در غیاب و پشت سر فرد، و بعضی دیگر بالعکس این معنا کرده اند ،(2)حال آن که بررسی موارد کاربرد این دو واژه در قرآن کریم معنای دوم را تأیید می کند،یعنی « همزه » به معنای غیبت کردن و عیب جویی در غیاب شخص است و « لمزه » عیب جویی و تمسخر و زخم زبان در حضور وی.

بنابراین محقق باید با بررسی کاربردهای قرآنی هر واژه به صورت موضوعی و مقایسه آن با واژه های مشابه و قریب المعنایش و داور قرار دادن قرآن کریم، به تفاوت دقیق میان واژه ها راه یابد.