بررسی و نقد دیدگاه و روش بنت الشاطی در عدم ترادف در قرآن کریم صفحه 55

1- همان صص 315 ،316

3-7 نمونه هایی از روش استادانه ی بنت الشاطی در تبیین عدم ترادف بین کلمات

3-7-1 رؤیا و حلم

(( به عنوان مثال در دو آیه از سوره ی یوسف آمده است :

« أفّتوُنِی فی رُؤْیایَ إن کُنْتُمْ لِلرُّؤْیَا تَعْبُرُونَ » = « درباره رؤیایم نظر دهید، اگر که تعبیر رؤیا می دانید. » (43)

« قَالواُ أَضْغاثُ أَحْلاَمٍ وَ مَا نَحْنُ بِتَأوِیلِ الأحلَامِ بِعَالِمِینَ » = « گفتند : اینها خواب های آشفته است، و ما از تأویل خواب آگاه نیستیم » . (44)

کتب لغت واژه ی « حلم » را به « رؤیا » تفسیر می کند.

اما آیا اعراب خالص عصر بعثت از این دو واژه چنان برداشتی داشتند که بتوانند بر اساس آن، زمانی که قرآن آنها را به میدان این مبارزه فراخواند که اگر می توانند سوره ای همانند آن بیاورند، آنها را جایگزین یکدیگر قرار دهند تا مثلاً گفته شود : « افتونی فی حُلمی ان کنتم للحلم تعبرون » ؟ نه، هرگز یک عربی که حسّ زبانی و سلیقه و فطرت خاص خود را یافته باشد این چنین ادعایی نمی کند؛ و اگر به بررسی و استقرای موارد استعمال این دو واژه در قرآن بپردازیم نیز خواهیم دید که این دو واژه، مرادف هم نیستند.

در قرآن کریم « أحلام » سه بار به کار رفته است و سیاق آیاتی که این کلمه در آنها به کار رفته گواهی می دهد که مقصود از أحلام خوابهای آشفته و خیالهای در هم آمیخته است. در هر سه کاربرد نیز این کلمه به صیغه ی جمع آمده و این خود دلیلی است بر آن که در چنین خواب هایی چنان آشفتگی و در هم آمیختگی حاکم است که خوابی از خواب دیگر متمایز نمی شود [ اینک در آن سه مورد تأمّل می کنیم:]