بررسی و نقد دیدگاه و روش بنت الشاطی در عدم ترادف در قرآن کریم صفحه 59

1- همان، صص 226، 227، 228، 229

3-7-2 نأی و بُعد

((اکثر لُغَویان و مفسّران این دو کلمه را به معنی یکدیگر می آورند، بی آنکه به تفاوت موجود میان آنها اشاره کنند، در حالی که منکران ترادف میان این دو تفاوتهایی گذاشته اند.

ما با بررسی تمامی موارد استعمال این دو واژه در قرآن کریم به این نتیجه می رسیم که این دو کلمه مرادف یکدیگر نیستند :

واژه ی « نأی » تنها به معنی روی بر تافتن، کناره جستن و چهره برگرداندن به کار می رود و صریح سیاق آیات قرآنی گواه این مطلب است :

اسراء 83 : « و إذا أنعَمنا علی الإنسانِ اَعرَضَ و نَأَی بِجانِبِهِ » = « و چون به انسان نعمتی دهیم روی برتابد و کناره جوید »؛ و همچنین فصلت / 51 .

انعام / 26 : « حتّی إذا جأؤوکَ یُجادِلونَکَ یقولُ الّذینَ کَفَروا إن هذا إلّا أساطیرُ الأوّلینَ * وَ هُم ینهونَ عنهُ و ینأونَ عنهُ و إن یُهلکونَ اِلّا أنفُسَهُم و ما یَشعرونَ » = « چون نزد تو آیند تا با تو مجادله کنند، کسانی که کافر شده اند گویند : این جز افسانه های پیشینیان نیست؛ و آنان مردم را از آن باز می دارند و خود نیز از آن کناره می جویند و جز خویش را به هلاکت نمی افکنند . »

اما واژه ی « بُعد » در قرآن کریم، با صیغه های مختلف و به صورت حقیقی و مجازی برای دلالت بر بُعد زمانی یا مکانی، و بُعد مادّی و معنوی آمده است، و صریح آیات بر این گواهی می دهد :

توبه / 42 : « لَو کانَ عَرَضاً قریباً و سَفَراً قاصداً لاتَّبعوکَ و لکن بَعُدَت عَلیهمُ الشقَّهُ » = « اگر متاعی در دسترس و سفری نه چندان دراز بود از پی تو می آمدند. اما اکنون راه برای آنان دور است . »

زخرف / 387 : « حتّی إذا جاءَنا قالَ یا لَیتَ بینی و بینکَ بعدَ المشرِقینِ فَبِئسَ القَرینُ » = « تا آنگاه که نزد ما آید گوید : کاش دوری من و تو دوری مشرق و مغرب بود و تو چه بد همراهی بودی ».

فرقان / 12 : « إذا رَأتهُم مِن مَکانٍ بَعیدٍ سَمعوا لَها تَغَیُّظاً وَ زَفیرا » = « و چون از راه دور آنان را بنگرد، خشمی و خروشی از آن بشنوند. »