بررسی و نقد دیدگاه و روش بنت الشاطی در عدم ترادف در قرآن کریم صفحه 66

1- اعجاز بیانی صص 362، 363، 364، 365

3-8 خلاصه و نتیجه

بنت الشاطی در کتاب اعجازالبیانی تعریف مشخصی از ترادف ارائه نداده است ولی از خلال مباحثش می توان چنین برداشت کرد که او معتقد است الفاظ متعدد برای افاده ی معنایی واحد در قرآن کریم وجود ندارد و تنها استثنا،تعدد زبان ها ،لهجه ها و تشابه در تلفظ می باشد.عمل و شیوه ی کار بنت الشاطی، گواه این مدعاست که او ترادف را در زبان عربی به صورت تلویحی پذیرفته است و منکر ترادف در قرآن کریم شده است .در خصوص مبانی بنت الشاطی در عدم ترادف آنچه قابل ذکر است این است که ایشان تعدد گویش ها و تفاوت زبان ها را استثنایی برای بیان عدم ترادف می داند و در فهم معنای لغات ،قرآن را فصل الخطاب می داند و معنایی را که از استعمالات قرآنی کلمه به دست می آید تنها راه درست فهم معنای کلمات می داند .منابع شناخت معنای واژه ها از نظر ایشان به صورت عمده ، قرآن کریم و کاربردهای قرآنی واژه و در مرحله ی بعد کتب لغت و تفسیر می باشد. روش او در بحث و داوری در مورد واژه های قرآن از این قرار است که او به استقرای کامل موارد کاربرد یک واژه ی قرآنی در قالب صیغه های مختلف می پردازد و در این مسیر از توجه به نظایر یک موضوع قرآنی و یا پدیده ای از پدیده های اصلوبی کتاب خدا غفلت نمی ورزد و سیاق خاص واژه در آیه و سیاق عام آن در کل قرآن را از دور نمی دارد و علاوه بر این ها از کتب لغت و تفسیر نیز بی بهره نیست .-هر چند که در اجرای این روش، نقد هایی بر او وارد می باشد.-روش استادانه ی او در تبیین عدم ترادف ،هنرمندانه است .برای نمونه او با استفاده از روش عالمانه ی خود به خوبی ثابت می کند که (( رؤیا و حلم)) و ((نأی و بعد)) با هم مترادف نیستند و مترادف هایی که برای واژه ی ((انداد )) ذکر شده است به صورت تام بیان گر ترادف بین این واژه ها نیست و خصوصیت معناییِ انداد با بقیه ی همانند ها- از قبیل مثل، شبه و ...- متفاوت است .