سیمای صالحان در قرآن صفحه 15

از آفرینش برخی نعمت ها و پدیده ها را شکرگزاری بندگان دانسته است و تأکید می کند که اندکی از آنها شاکرند.(1)

سپاس گزاری، از اخلاق بندگان خداست و ناسپاسان، آنانند که از مقام بندگی رحمان به دام بردگی شیطان افتاده اند.(2) صالحان، خدا را در همه حال می ستایند و نعمت های بی شمار آشکار و پنهان، بزرگ و کوچک و مادی و معنوی اش را سپاس می گویند. سپاس ویژه خداست، حتی اگر نعمتی نمی داد؛ زیرا تنها او شایسته ستایش است که بزرگ ترین و باشکوه ترین و گرامی ترین است. تشکر از دیگران یا ستودن هر چیزی، در حقیقت، شکر و ستایش خداست.

چو گویم وصف حسن ماهرویی

غرض ز آن زلف و رخساره تو باشی

اگر نام تو گویم ور نگویم

مراد جمله گفتارم تو باشی(3)

حقیقت شکر، اخلاص در بندگی است(4) و شکر واقعی، اظهار ناتوانی از شکر نعمت های الهی است.(5) البته شکر مراتبی دارد: شکر قلبی، شکر

1- نک: بقره: 185؛ یوسف: 38؛ اعراف: 10؛ یونس: 60 و... .
2- «شیطان به خدا گفت: به سبب آنکه مرا به بی راهه افکندی، من نیز بندگانت را از راه راست که راه و آیین تو است منحرف خواهم ساخت و بیشترشان را شکرگزار نخواهی یافت». اعراف: 16 و 17 و در جای دیگر قرآن آمده است «شیطان گفت: من همه بندگان تو را خواهم فریفت مگر بندگان مخلص تو را». (حجر: 40) «پس شکرگزاران همان مخلصان هستند و کسانی که به دام شیطان می افتند از شاکران نیستند». المیزان، ج 4، ص 39 و ج 8، ص 32.
3- فخرالدین محمدعراقی، دیوان عراقی، انتشارات نگاه، 1380، ص 189.
4- نک: المیزان، ج 4، ص 38.
5- المیزان، ج 12، ص 66؛ الجواهر السَنیّه، کلیات حدیث قدسی، ترجمه: کاظمی خلخالی، دهقان، ص 181.