سیمای صالحان در قرآن صفحه 17

گرفتاری در غل و زنجیر گناه، دوری از بهشت و نعمت های جاودانه اش و نیز محروم ماندن از تماشای جمال یار همواره در هراسند. در همان حال، به پروردگارشان خوش گمان(1) و به رحمت و بخشش او امیدوارند.

... هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّیْلِ سَاجِدا وَقَائِما یَحْذَرُ الاْخِرَهَ وَیَرْجُو رَحْمَهَ رَبِّهِ... . (زمر: 9)

... کسی که در طول شب در سجده و قیام، اطاعت خدا می کند و از آخرت می ترسد و رحمت پروردگارش را امید دارد... .

نکته مهم، میانه روی در خوف و رجا است.(2) امام صادق علیه السلام به نقل از پدر بزرگوارش می فرماید:

در قلب هر مؤمنی دو نور وجود دارد، نوری از بیم و نوری از امید که اگر با هم در ترازو نهاده شوند، هیچ کدام از دیگری بیشتر نخواهد شد.(3)

امیدواری تا اندازه ای شایسته است که بنده را از عذاب الهی غافل نسازد؛ وگرنه زیان آشکار است: «فَلا یأمَنَ مَکْرَ اللّه ِ إلاَّ الْقَومُ الْخاسِروُنَ؛ جز مردم زیان کار، کسی خود را از مکر خدا ایمن نمی داند». (اعراف: 99)

اندازه بیم نیز آن است که به نومیدی نینجامد که کفر و گمراهی است: «مَنْ یَقْنَطُ مِنْ رَحْمَهِ رَبِّهِ إِلاَّ الضّالُّونَ ؛ چه کسی از رحمت پروردگارش نومید می شود جز گمراهان». (حجر: 56)

ثمره این بیم و امید، مراقبت پیوسته بر تمام اعمال، کوشش در دوری از گناه و حرام، احساس لذت از رو کردن به خدا و مناجات با اوست. کلام

1- بدگمانی به خدا، خصلت اهل عذاب است که خداوند در آیاتی آنها را نکوهش می کند. فصلت: 13؛ فتح 12
2- در معنای خوف گفته اند: عبارت است از درد و سوزش قلب، به سبب تصوّر امری ناخوشایند که احتمال می رود در آینده به انسان وارد آید و رجا، عبارت است از سرور و نشاط قلب به خاطر انتظار رسیدن آنچه محبوب اوست. نک: اخلاق شبّر، صص 381 _ 386؛ المیزان، ج 11، ص 355.
3- اصول کافی، ج 2، ص 73.