سیمای صالحان در قرآن صفحه 19

این آیه، بی اندازه یاد کردن حق و مشخص نکردن حدی برای آن، توجه برانگیز است.(1) پاداش آن هم این است که خداوند نیز بندگانش را یاد خواهد کرد: «فَاذْکُرونی أَذْکُرکُم؛ مرا یاد کنید، تا شما را یاد کنم». (بقره: 151)

انسان دور از یاد خدا، پریشان و ناآرام است و با هر نسیمی به سویی می رود، ولی یاد خدا آرامش و وقاری می آورد که توفان ها آدمی را نمی لرزاند: «أَلا بِذِکْرِ اللّه ِ تَطْمَئِنَّ القُلوُب؛ آگاه باش که با یاد خدا دل ها آرامش می یابد.» (رعد: 28) به گفته مولانا، مرغ دل را به هر سو بفرستی، آشیان نمی کند و آرام نمی گیرد. این مرغ فقط در آغوش حق آرام می گیرد.

هیچ کُنجی بی دد و بی دام نیست

جز به خلوتگاه حق آرام نیست(2)

گاهی فکر، قدرت اندیشیدن را از دست می دهد یا وسوسه های شیطان آن را سرگردان و پریشان می سازد. اینجاست که پناه بردن به حق و او را یاد کردن، گره از فکر می گشاید. به گفته مولوی:

این قدر گفتیم، باقی فکر کن

فکر گر جامد بود، رو ذکر کن

ذکر آرد فکر را در اهتزاز

ذکر را خورشید این افسرده ساز(3)

آفت فکر، فراموشی است که انسان را در تنگناها قرار می دهد(4) و شیطان را همدم او می سازد(5) و از همه بدتر، سبب خودفراموشی می شود: «وَلا تَکُونُوا کالّذینَ نَسُواللّه َ

1- مضمون روایتی از امام صادق علیه السلام به نقل از: اصول کافی، ج 2، ص 468.
2- جلال الدین محمد مولوی، مثنوی معنوی، تصحیح: نیکلسون، نشر امیرکبیر، دفتر دوم، بیت 591.
3- جلال الدین محمد مولوی، مثنوی معنوی، تصحیح: نیکلسون، نشر امیرکبیر، دفتر ششم، ابیات 1475 و 1476.
4- «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِکْری فَإِنَّ لَهُ مَعیشَهً ضَنْکًا؛ هر کس از یاد من دل بگرداند، در حقیقت زندگی تنگ و سختی خواهد داشت». طه: 124
5- «وَ مَن یَعْشُ عَن ذِکرِ الرّحمنِ نُقَیّضْ لَهُ شَیْطانا فَهُوَ لَهُ قَرین». زخرف: 36