سیمای صالحان در قرآن صفحه 26

بی حالی نماز می گزارند، نکوهش کرده است، گرچه آنها را نمازگزار می خواند.(1) در قرآن، بی حالی و سستی در نماز، ویژگی منافقان شمرده شده است.(2) امام خمینی رحمه الله نیز از آیه نخست سوره مؤمنون چنین استفاده می کند که «هرکس در نماز خاشع نباشد، از زمره اهل ایمان خارج است».(3)

از کلام مفسران(4) چنین برمی آید که مراد از خشوع، آرامش و افتادگی بدنی و ترس و شکستگی دل است که از توجه به پروردگار و بزرگ داشتن او سرچشمه می گیرد.

بنابر روایتی، پیامبر مردی را دید که در حال نماز با ریش خود بازی می کرد. پس فرمود: «اگر در قلبش خشوع بود، بدنش نیز خاشع می شد.» بنابراین سخن، خشوع، حالتی درونی است که بر برون اثر می گذارد.(5)

نماز صالحان، ذکری تکراری نیست که از آن خسته شوند، بلکه هر بار تازه تر و دل نشین تر است؛ زیرا آنها به راز نماز که یاد خدا(6) و گفت وگو با اوست، پی برده اند. با نظمی زیبا از مولوی، کلام را در این بخش به پایان می بریم:

اگر نه روی دل اندر برابرت دارم

من این نماز، حساب نماز نشمارم

نماز کُن، به صفت چون فرشته باید و من

هنوز در صفت دیو و دد گرفتارم

1- محجه البیضاء، ج 1، ص 349.
2- «وَلا یَاتُونَ الصَّلاهَ إلاّ وَهَمْ کَسالی؛ جز با حال کسالت نماز به جا نمی آورند». توبه: 54
3- امام خمینی رحمه الله، آداب الصلوه، موسسه نشر آثار امام خمینی رحمه الله، 1372، چ 2، ص 14.
4- نک: المیزان، ج 15، ص 6؛ منهج الصادقین، ج 6، ص 204.
5- تفسیر نمونه، ج 14، ص 201.
6- «اَقِمِ الصَلاهَ لِذِکْری؛ به یاد من نماز برپا دار». طه: 14