سیمای صالحان در قرآن صفحه 38

سوگند به نفس و آن کس که آن را [به کمال] آفرید... . بی شک، هر کس آن را پاک گردانید، رستگار شد و به یقین، هر کس آلوده اش ساخت، زیان کرد.

در اهمیت تزکیه همین بس که در قرآن، رستگاری و سعادت انسان در گرو آن معرفی(1) و از اهداف والای انبیا علیهم السلام و مقدّم بر آموزش کتاب خوانده شده است.(2) امام علی علیه السلام، تزکیه نفس را وسیله در امان ماندن از گناه و رهایی از آن و نردبان رسیدن به مکارم اخلاق دانسته(3) و فرموده است: «خَیْرُ النُّفُوسِ أزْکاها؛ بهترین نفس ها پاکیزه ترین آنهاست»(4) و نیز فرمود: «مَنْ لَمْ یُهَذِّب نَفْسَهُ لَمْ یَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ؛ کسی که نفسش را پاکیزه نسازد، از عقلش بهره ای نمی برد».(5)

درباره لزوم تزکیه گفته اند:

رفتار و کردار و گفتار انسان متأثر از خلقیات و صفات نفسانی اوست و تمام رفتارهای نادرست که انسان را جهنمی می کند، از خلقیات منفی نشئت می گیرد. چنان که ترک نماز، دلیل بر طغیان و تکبر روح است. ترک اطعام، دلیل بر خودخواهی و بخل و آز است. هم گامی با نابخردان و فرومایگان، دلیل بر تغافل و تجاهل، و تکذیب قیامت و روز جزا نشانه خودفراموشی و پوچ گرایی است. بنابراین، اگر انسان بخواهد بهره ای از انسانیت [ببرد] و به فضایل و مکارم انسانی مزین و مستخلق شود، باید مکارم و فضایل را بشناسد و نیروها و استعدادهای درونی و

1- «قَدْ أفْلَحَ مَنْ تَزَکّی». اعلی: 14
2- «یُزَکّیهِم و یُعَلِّمُهُمُ الکتابَ والحِکْمَهَ». جمعه: 2 یکی از مفسران دراین باره می نویسد: «تزکیه روح، گذشته از نتایج اخلاقی، ثمرات تعلیم را هم دربردارد؛ زیرا همان طور که انسان از راه فکر و علم، واقعیت های موجود را می فهمد، همچنین از راه صفای ضمیر و برطرف نمودن حجاب های طبیعی، به آن حقایق می رسد و آنها را می بیند.» عبدالله جوادی آملی، تفسیر موضوعی قرآن مجید، مرکز نشر فرهنگی رجاء، 1366، چ 1، ج 5، ص 333.
3- نک: غررالحکم، ص 240، ح 4851 و 4862.
4- غررالحکم، ص 240، ح 4844.
5- غررالحکم، ص 240، ح 4856.