سیمای صالحان در قرآن صفحه 5

صلاح عبارت است از پیمودن راه رستگاری و برخی گفته اند: صلاح، استقامت حال باشد بر آنچه شرع و عقل، آدمی را به سوی آن دعوت کند و صالح، کسی را نامند که بر ادای حقوقی که آفریدگار و آفریده شدگان بر عهده او دارند، قیام ورزد، «الخالصُ من کلِّ فساد».

به گفته راغب، صلاح ضد فساد است. در قرآن، گاه در برابر فساد به کار رفته و گاهی در برابر «سیئه» که به معنای گناه و بدی است.(1) با دقت در معنای «فساد»، مفهوم «صلاح» نیز روشن تر می شود: «فساد، خارج شدن امور از حالت اعتدال است؛ چه کم باشد و چه زیاد و نقطه مقابل آن صلاح است.»(2) بنابراین، صلاح، حالت «اعتدال» و صالح، «انسان معتدل» است. الخالصُ مِن کلّ فساد.(3)

اعتدال، تمام نیکی ها و شایستگی ها را دربرمی گیرد. ازاین رو، خداوند، پیامبر و مسلمانان راستین را امت میانه رو و معتدل معرفی کرده است.(4)

در تفسیر نمونه آمده است: «صالح بودن؛ یعنی شایستگی از نظر اعتقاد و ایمان، شایستگی از نظر عمل و شایستگی از نظر گفتار و اخلاق».(5)

از دیدگاه برخی قرآن پژوهان، صلاح در مواردی به کار می رود که موجودی، کمال مناسب با نوع خود و آنچه را از او انتظار می رود، به دست آورد، چنان که حقیقت فساد، به کمال نرسیدن موجودی است که انتظار می رود در شرایط مناسب به کمال برسد یا از دست دادن کیفیت و کمالی است که بقا و دوام آن انتظار می رود.(6)

1- مفردات راغب، ص 489.
2- مفردات راغب، ص 381.
3- لغت نامه دهخدا، ص 13052.
4- نک: بقره: 143. «وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّهً وَسَطًا».
5- ناصر مکارم شیرازی و همکاران، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1368، ج 16، ص 250.
6- محمدتقی مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، نشر مؤسسه امام خمینی رحمه الله، 1378، چ 2، ج 3، ص151.