- دیباچه 1
- اشاره 2
- پیش گفتار 2
- 1. رفتار 3
- اشاره 3
- مفهوم شناسی 3
- 2. صالحان 4
- فصل اول: رابطه صالحان با خدا 7
- 1. یکتاپرستی 7
- اشاره 7
- 2. ایمان آمیخته با یقین 8
- 3. پرهیزکاری 9
- 4. خدا دوستی 10
- 5. توکل 11
- 6. صبر و رضا 13
- 7. شکرگزاری 14
- 8. بیم و امید 16
- 9. یاد خدا 18
- 10. راز و نیاز 20
- 11. انس با کلام خدا 22
- 12. نیایش شبانه 23
- 13. نماز خاشعانه 25
- 1. خودشناسی 28
- فصل دوم: رابطه صالحان با خویشتن 28
- اشاره 28
- اشاره 28
- الف) خودیابی 30
- ب) اعتماد نکردن به نفس 32
- ج) هدفمندی، ثمره خودشناسی 33
- الف) مبارزه با نفس 34
- اشاره 34
- 2. خودسازی 34
- یک _ تعریف تزکیه 36
- ب) محاسبه نفس 36
- اشاره 36
- ج) تزکیه نفس 36
- دو _ لزوم و اهمیت تزکیه 37
- گام دوم _ پیراستن نفس 39
- سه _ مراحل تزکیه 39
- گام اول _ دردمندی 39
- اشاره 39
- گام سوم _ پاسبانی از دل 40
- گام چهارم _ دل بستن به آفریدگار 40
- گام پنجم _ خودآرایی 41
- گام ششم _ یاری خواستن از خداوند 41
- چهار _ روش تزکیه و تهذیب نفس 42
- اشاره 43
- اشاره 43
- فصل سوم: رابطه صالحان با خانواده و خویشان 43
- 1. رفتار صالحان با پدر و مادر 43
- ب) رعایت نهایت ادب و احترام 44
- الف) نیکی به پدر و مادر 44
- د) فروتنی ویژه در برابر پدر و مادر 45
- ج) شیوه سخن گفتن با پدر و مادر 45
- ه_) یاد پدر و مادر و دعا برای آنها 46
- 2. رفتار صالحان با همسر 46
- اشاره 46
- الف) دوستی و مهربانی 47
- ب) برآورده ساختن نیاز جنسی 47
- ج) پاکیزگی و آراستگی 48
- د) هم نشینی نیکو 49
- ه_) سرپرستی مرد در خانواده 50
- و) مشاوره و سازش 51
- ز) پای بندی به تعهدات 52
- اشاره 53
- 3. رفتار صالحان با فرزند 53
- ب) احترام به فرزند 54
- الف) محبت به فرزند 54
- ج) گذشت و بخشش 55
- ه_) تربیت صحیح 56
- د) دعا برای فرزند 56
- و) روش های صالحان در تربیت فرزند 58
- یک _ پرورش ایمان 58
- اشاره 58
- سه _ آموزش اخلاق 60
- دو _ کوشش برای برپا داشتن نماز 60
- چهار _ پیش گیری از انحراف اخلاقی فرزندان 61
- 4. رفتار صالحان با خویشاوندان 62
- اشاره 64
- 1. رفتار صالحان در عرصه اخلاق و ادب 64
- فصل چهارم: رابطه صالحان با جامعه 64
- اشاره 64
- ب) یتیم نوازی 65
- الف) همسایه داری 65
- ج) مهمان داری 66
- د) مهرورزی و دوستی 67
- اشاره 69
- یک _ خوش رویی 69
- ه_) خوش رفتاری 69
- دو _ خوش صحبتی 70
- سه _ خوش خویی 70
- و) مردم داری 71
- ز) گذشت 72
- ح) فروتنی 72
- ط) بردباری 73
- اشاره 73
- ی) خدمت گزاری 73
- یب) اصلاح میان مردم 74
- یا) ایثار 74
- یج) وفای به عهد و پیمان 75
- ید) امانت داری 76
- یه) احترام به حقوق دیگران 77
- دو _ احترام به مال 77
- اشاره 77
- یک _ احترام به جان یکدیگر 77
- سه _ احترام به ناموس 78
- چهار _ احترام به آبرو 78
- یو) پاکیزگی و آراستگی 82
- یز) حفظ حجاب و پوشش مناسب 82
- یح) فروتنی در راه رفتن 83
- یط) نیکو سخن گفتن 84
- اشاره 85
- 2. رفتار صالحان در عرصه فرهنگ 85
- الف) امر به معروف و نهی از منکر 86
- ب) مبارزه با سنت های نادرست 87
- 3. رفتار صالحان در عرصه اقتصاد 88
- اشاره 88
- الف) دیدگاه قرآن درباره ثروت و رفاه 89
- ب) فعالیت های سالم اقتصادی 89
- یک _ کار و تلاش 89
- اشاره 89
- اول _ تنظیم اسناد تجارتی 90
- اشاره 90
- دو _ رعایت مقررات در روابط مالی 90
- یک _ میانه روی در مصرف 93
- دوم _ آسان گیری در روابط اقتصادی 93
- اشاره 93
- ج) ارزش های رفتاری یک _ میانه روی در مصرف 93
- اول _ معنای بُخل 94
- دوم _ معنای اسراف 94
- سوم _ معنای تبذیر 95
- دو _ خویشتن داری در حال فقر 95
- سه _ حمایت مالی از نیازمندان 96
- اشاره 98
- چهار _ پرداخت مالیات های شرعی 98
- اول _ زکات 99
- دوم _ خمس 100
- د) انحراف در امور مالی 100
- اشاره 100
- یک _ دادوستد غیرعاقلانه 100
- دو _ رشوه 101
- سه _ رباخواری 102
- چهار _ کم فروشی و کلاهبرداری 103
- اشاره 104
- الف) رفتار صالحان با زمام دار صالح 104
- اشاره 104
- 4. رفتار صالحان در عرصه سیاست 104
- یک _ مشارکت سیاسی 104
- دو _ فرمان بری از حکومت اسلامی 106
- سه _ حفظ وحدت و هم دلی 108
- اشاره 109
- چهار _ نظارت همگانی بر قدرت 109
- ب) رفتار صالحان با حکومت نامشروع 109
- دو _ مؤمن آل فرعون 110
- یک _ حضرت موسی 110
- سه _ لقمان حکیم 111
- چهار _ اصحاب کهف 111
- پنج _ ساحران بنی اسرائیل 111
- اشاره 112
- ج) حکومت صالحان 112
- یک _ شرایط و ویژگی های رهبر شایسته 113
- اشاره 113
- دوم _ عدالت 114
- اول _ دانش و آگاهی 114
- سوم _ تدبیر و توانایی 115
- اول _ نگرش درست به قدرت 116
- اشاره 116
- دو _ شیوه حکمرانی صالحان 116
- دوم _ برپا داشتن ارزش ها 117
- سوم _ قانون گرایی 118
- پنجم _ مشورت با مردم 119
- چهارم _ دادگستری 119
- یک _ اخلاق پسندیده پیامبر 121
- اشاره 121
- اشاره 121
- اشاره 121
- الف) حضرت محمد صلی الله علیه و آله، اسوه رحمت و مهربانی 121
- اشاره 121
- 1. پیامبران اولوالعزم 121
- فصل پنجم: معرفی اسوه های صالحان در قرآن 121
- اول _ گذشت بی اندازه 122
- دوم _ نرمخویی و مدارا 123
- سوم _ محبت به کودکان 124
- چهارم _ مشورت با مردم 124
- دو _ دین داری پیامبر 124
- ب) حضرت نوح علیه السلام، اسوه استقامت و دل سوزی 125
- اشاره 125
- یک _ نُصح 126
- دو _ درخواست نکردن مزد 126
- چهار _ نراندن مؤمنان مستضعف 127
- ج) حضرت ابراهیم، اسوه توحید 127
- سه _ دل سوزی 127
- اشاره 130
- د) حضرت موسی، اسوه مبارزه با استکبار 130
- یک _ توجه، دعا و زاری به درگاه الهی در همه حال 131
- دو _ مبارزه با انحراف ها و خرافه ها 131
- 2. دیگر پیامبران الهی 132
- اشاره 132
- الف) آدم، اسوه بازگشت به سوی خدا 132
- ه_) حضرت عیسی، اسوه فروتنی و ساده زیستی 132
- ب) ادریس، اسوه آموختن و تدریس 133
- ج) هود، اسوه صراحت در پیام رسانی 134
- ه_) صالح، اسوه صبر و متانت در برخورد با مخالفان 135
- د) لوط، اسوه مبارزه با فساد اخلاقی 135
- و) اسماعیل، اسوه تسلیم 136
- ز) یعقوب، اسوه صبر و گذشت 138
- اشاره 138
- ح) یوسف، اسوه عفت و امانت 138
- دو _ پاک دامنی 139
- سه _ تلاش برای دفع کامل اتهام 139
- یک _ خدا محوری 139
- چهار _ حلم، گذشت و بزرگواری 140
- ط) ایوب، اسوه شکیبایی و زاری به درگاه خدا 141
- پنج _ گرامی داشت پدر و مادر 141
- ی) شعیب علیه السلام، اسوه در اصلاح اقتصادی 142
- اشاره 142
- یک _ جهاد شجاعانه در راه خدا 143
- دو _ داوری عادلانه 143
- اشاره 143
- یا) داوود، اسوه کار و تلاش در صنعت و هنر 143
- اشاره 144
- یب) سلیمان، اسوه زمام داری 144
- سه _ ساده زیستی و خودکفایی 144
- یک _ نظارت بر تمام نیروهای تحت فرمان 144
- دو _ زمینه سازی برای تفاهم و آزادی بیان 145
- یج) یونس، اسوه تسبیح و توسل 146
- ید) زکریّا، اسوه پیش تازی در نیکوکاری 147
- یه) یحیی، اسوه شهادت 148
- اشاره 149
- الف) مریم، اسوه عفت و صدق 149
- 3. زنان اسوه 149
- ب) آسیه، اسوه پایداری در ایمان 150
- اشاره 151
- یک _ آیه تطهیر 151
- ج) فاطمه علیهاالسلام، کامل ترین اسوه و جامع صفات حسنه 151
- دو _ آیات سوره «هل اتی» 151
- 4. یاری الهی 154
- 1. هدایت پروردگار 154
- اشاره 154
- 3. روزی الهی 154
- فصل ششم: پاداش صالحان 154
- 2. ولایت و سرپرستی خداوند 154
- 6. رحمت الهی 155
- 10. خوش بختی و سرانجام نیک 155
- 7. محبوبیت 155
- 5. مهر و محبت الهی 155
- 9. عزت و سربلندی 155
- 8. امنیت 155
- 12. گشایش در امور 156
- 16. یاری فرشتگان 156
- 13. آسان شدن کارها 156
- 11. زندگی پاک 156
- 14. اصلاح امور 156
- 15. بهره مندی از دعای فرشتگان 156
- 20. مرگ آسان 157
- 18. نجات از غم 157
- 19. بخشش و زدودن بدی ها 157
- 17. برآورده شدن دعا 157
- کتاب نامه 158
4. رفتار صالحان با خویشاوندان
4. رفتار صالحان با خویشاوندان
از پیوندهایی که خداوند به حفظ آن فرمان داده، پیوند خویشاوندی است. در قرآن، گسستن این پیوند، فساد در زمین و انجام دهنده آن دور از رحمت خدا و مورد لعن او معرفی شده است.(1) خداوند در قرآن کریم در کنار فرمان احسان به پدر و مادر، نیکی به خویشاوندان را سفارش و از آن، به «برّ» یاد کرده است(2) که از صفات پرهیزکاران به شمار می رود: «وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْسانًا وَ بِذِی الْقُرْبی». (نساء: 36)
همچنین در مورد انفاق، پس از پدر و مادر، خویشاوندان را بر دیگران مقدم می دارد(3) و به رفتار شایسته با آنان سفارش می کند:
و هرگاه خویشاوندان و یتیمان و مستمندان در تقسیم ارث حاضر شدند، چیزی از آن را به ایشان ارزانی دارید و با آنان سخنی پسندیده گویید. (نساء: 8)
منظور از خویشاوند در این آیه، خویشاوندان نیازمند است؛ زیرا در ردیف یتیمان و مسکینان بیان شده است.(4) جمله «قُولُوا لَهُمْ قَوْلاً مَعْرُوفًا» در کنار «فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ» استفاده از سرمایه های اخلاقی را در کنار کمک های مادی برای جلب محبت خویشان مطرح می کند.(5)
با توجه به آیات قرآن، انفاق به خویشاوندان، برخورد شایسته با آنها، حضور مستقیم(6) و دل جویی، از آداب صله رحم(7) هستند.
1- نک: رعد: 25.
2- نک: بقره: 178.
3- «قُلْ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوالِدَیْنِ وَ اْلأَقْرَبینَ». بقره: 215
4- المیزان، ج 4، ص 214.
5- تفسیر نمونه، ج 3، ص 275.
6- حرف «باء» در «و بالوالدین احسانا و بذی القربی» به معنای مباشرت است.
7- فخر رازی ذیل آیه 36 نساء می نویسد: «نیکی به خویشاوندان همان صله رحم است و شامل برقراری رابطه، دید و بازدید، رسیدگی و کمک مالی می شود». فخر رازی، التفسیر الکبیر، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چ 4، ج 5، ص 37.